حکم دادگاه ایران برای طلب یا چک را می‌توان در انتاریو اجرا کرد؟

نه به‌طور خودکار. حکم دادگاه ایران در انتاریو مستقیم اجرا نمی‌شود، اما طلبکار می‌تواند در دادگاه انتاریو دعوای تازه‌ای بر پایه‌ی همان حکم طرح کند. اگر دادگاه ایران با موضوع دعوا ارتباط واقعی و اساسی داشته و بدهکار دفاعی مانند تقلب، دادرسی ناعادلانه یا مخالفت با نظم عمومی را ثابت نکند، دادگاه انتاریو می‌تواند حکم را بشناسد. مهلت طرح این دعوا دو سال است.

این صفحه برای دو گروه نوشته شده است: کسی که در دادگاهی در ایران برای طلب، چک برگشتی یا سفته حکم گرفته و حالا بدهکار در تورنتو یا جای دیگری از انتاریو زندگی می‌کند، و کسی که در انتاریو دادخواستی (statement of claim) بر پایه‌ی چنین حکمی دریافت کرده است. این صفحه فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران. حکم‌های خانوادگی دادگاه‌های ایران، مانند حکم مهریه، موضوع حقوق خانواده‌اند و در این صفحه به آن‌ها پرداخته نمی‌شود. برای تصویر کلی دعوای مدنی در انتاریو، راهنمای دعاوی مدنی را ببینید.

حکم ایرانی چگونه در انتاریو به حکمی قابل اجرا تبدیل می‌شود؟

در انتاریو هیچ اداره‌ای نیست که حکم دادگاه ایران را مهر کند و به اجرا بگذارد. راه، یک دعوای عادی در دادگاه انتاریو است که خواسته‌ی آن پرداخت مبلغ همان حکم است. دادگاه تجدیدنظر انتاریو (Court of Appeal for Ontario) در رأی پرونده‌ی فیلیولینی (Independence Plaza 1 Associates v. Figliolini, 2017 ONCA 44) چنین دعوایی را «دعوا بر پایه‌ی حکم خارجی (proceeding on a foreign judgment)» می‌نامد. روال کار معمولاً این مراحل را دارد:

1. روشن کردن وضعیت حکم در ایران. آیا مهلت تجدیدنظرخواهی (appeal) گذشته یا رأی تجدیدنظر صادر شده است؟ این تاریخ، شروع مهلت انتاریو را تعیین می‌کند.
2. آماده کردن مدارک. نسخه‌ی رسمی حکم و رأی تجدیدنظر، با ترجمه‌ی انگلیسی که مترجم با سوگندنامه (affidavit) تأیید کرده باشد.
3. انتخاب دادگاه. اگر مبلغ، بدون بهره و هزینه‌ها، از ۵۰٬۰۰۰ دلار بیشتر نباشد، دعوا در دادگاه دعاوی کوچک (Small Claims Court) طرح می‌شود؛ مبلغ بیشتر به دادگاه عالی دادگستری انتاریو (Superior Court of Justice) می‌رود.
4. ابلاغ دادخواست به بدهکار. طبق بند (m) قاعده‌ی ۱۷٫۰۲ قواعد آیین دادرسی مدنی (Rules of Civil Procedure)، دادخواستی که بر پایه‌ی حکم دادگاهی بیرون از انتاریو است، بدون دستور دادگاه بیرون از انتاریو هم ابلاغ می‌شود.
5. رسیدگی. اگر بدهکار دفاع نکند، ممکن است حکم غیابی (default judgment) صادر شود؛ اگر دفاع کند، دادگاه شرط‌های بخش بعد را بررسی می‌کند.
6. اجرای حکم انتاریو. از این پس همان ابزارهای اجرای هر حکم انتاریو در دسترس است، از توقیف درآمد (garnishment) تا توقیف و فروش اموال.

شاید شنیده باشید که برخی حکم‌ها را می‌توان در انتاریو فقط «ثبت» کرد. این راه در قانون اجرای متقابل احکام (Reciprocal Enforcement of Judgments Act) آمده، اما ماده‌ی ۷ آن فقط اجازه می‌دهد قانون به استان‌ها و قلمروهای دیگر کانادا گسترش یابد، و آیین‌نامه‌ی ۳۲۲/۹۲ انتاریو فهرستی از یازده استان و قلمرو کانادا دارد، بدون هیچ کشور خارجی. ایران در این فهرست نیست. ماده‌ی ۸ همین قانون می‌گوید طلبکار همیشه می‌تواند به‌جای ثبت، برای مبلغ حکم دعوا طرح کند؛ راهی که برای حکم ایرانی باقی می‌ماند همین است.

دادگاه انتاریو پیش از شناختن حکم ایرانی چه چیزهایی را بررسی می‌کند؟

دیوان عالی کانادا (Supreme Court of Canada) در رأی پرونده‌ی بیلز (Beals v. Saldanha, 2003 SCC 72) معیار اصلی را تعیین کرد: دادگاه خارجی باید با موضوع دعوا «ارتباط واقعی و اساسی (real and substantial connection)» داشته باشد. به گفته‌ی دیوان، این یعنی میان علت دعوا و دادگاه خارجی ارتباطی جدی وجود داشته باشد، مثلاً خوانده (defendant) در آن کشور کار مهمی انجام داده یا فعالانه درگیر بوده باشد. ارتباطی گذرا یا کم‌اهمیت کافی نیست.

اگر این ارتباط ثابت شود، دادگاه انتاریو حکم را می‌شناسد، مگر اینکه دفاعی جلوی آن را بگیرد. سه دفاع شناخته‌شده این‌هاست و دیوان عالی کاربرد آن‌ها را «محدود» خوانده است:

• تقلب (fraud). تقلبی که به صلاحیت دادگاه خارجی مربوط باشد همیشه قابل طرح است. اما ایراد به ماهیت حکم فقط وقتی شنیده می‌شود که ادعا تازه باشد، پیش‌تر رسیدگی نشده باشد، و خوانده نشان دهد با پیگیری معقول نمی‌توانست پیش از صدور حکم آن را کشف کند.
• نقض عدالت طبیعی (natural justice). این دفاع به شکل دادرسی مربوط است، نه به اینکه حکم درست بوده یا نه. به گفته‌ی دیوان، دادگاهی که حکم خارجی را اجرا می‌کند باید مطمئن شود حداقل‌های انصاف رعایت شده، یعنی نظام مبدأ به‌طور معقول ضمانت‌های پایه‌ای مانند استقلال قضایی را فراهم کرده است. بار اثبات بی‌انصافی بر دوش خوانده است.
• نظم عمومی (public policy). این دفاع جلوی اجرای حکمی را می‌گیرد که بر قانونی خلاف اخلاق بنیادین نظام حقوقی کانادا استوار باشد، یا حکمی که ثابت شود دادگاه صادرکننده‌اش فاسد یا جانبدار بوده است. به گفته‌ی دیوان، بزرگی مبلغ به‌تنهایی دلیل رد اجرا نیست.

یک نکته‌ی مهم برای بدهکاران: در همین پرونده، دیوان عالی گفت میان حکمی که پس از محاکمه صادر شده و حکم غیابی تفاوت منطقی‌ای نمی‌بیند، و خوانده‌هایی که در خارج دفاع نکرده بودند نتوانستند بعداً در انتاریو جلوی اجرای حکم را بگیرند.

مهلت دو ساله دقیقاً از چه روزی شروع می‌شود؟

طبق ماده‌ی ۴ قانون مهلت‌های طرح دعوا ۲۰۰۲ (Limitations Act, 2002)، مهلت قانونی طرح دعوا (limitation period) دو سال است: دعوا را نمی‌توان پس از دومین سالگرد روزی که ادعا «کشف» شده آغاز کرد. طبق ماده‌ی ۵، ادعا روزی کشف می‌شود که صاحب ادعا فهمیده یا باید می‌فهمید که آسیبی رخ داده، چه کسی عامل آن است و طرح دعوا راه مناسبی برای جبران آن است.

دادگاه تجدیدنظر انتاریو در رأی فیلیولینی این قاعده را برای حکم‌های خارجی روشن کرد. نخست، مهلت دو ساله‌ی عادی بر دعوا بر پایه‌ی حکم خارجی هم اعمال می‌شود؛ بند (b) ماده‌ی ۱۶ که برای اجرای حکم دادگاه مهلتی قائل نیست، شامل حکم خارجی نمی‌شود. دوم، مهلت دست‌کم از روزی شروع می‌شود که مهلت تجدیدنظرخواهی از حکم خارجی تمام شده است، یا اگر تجدیدنظر خواسته شده، از تاریخ رأی تجدیدنظر. سوم، اگر ادعا طبق ماده‌ی ۵ دیرتر کشف شده باشد، مهلت ممکن است دیرتر شروع شود. به گفته‌ی دادگاه، گاهی ادعا تا زمانی کشف نمی‌شود که طلبکار بداند یا باید بداند بدهکار در انتاریو اموال قابل توقیف دارد و می‌توان دادخواست را به او ابلاغ کرد.

ماده‌ی ۱۵ هم مهلتی نهایی دارد: هیچ دعوایی پس از پانزدهمین سالگرد روزِ فعل یا ترک فعلِ مبنای ادعا آغاز نمی‌شود. پس به کشف دیرهنگام تکیه نکنید. اگر حکمی ندارید و فقط چک یا طلبی از کسی در انتاریو دارید، صفحه‌ی چک برگشتی در انتاریو جرم است یا فقط بدهی؟ مسیر شما را توضیح می‌دهد.

ترجمه، مدارک و آپوستیل: دادگاه انتاریو چه می‌خواهد؟

زبان دادگاه‌های انتاریو انگلیسی و فرانسوی است. بند ۲(b) ماده‌ی ۱۲۵ قانون دادگاه‌های دادگستری (Courts of Justice Act) می‌گوید سندی که در دادگاه ثبت می‌شود باید انگلیسی باشد یا با ترجمه‌ای انگلیسی همراه شود که مترجم درستی آن را با سوگندنامه تأیید کرده است.

ماده‌ی ۳۸ قانون ادله‌ی انتاریو (Evidence Act) برای اثبات برخی حکم‌های خارجی راهی ساده دارد: نسخه‌ی مصدق با مهر دادگاه (exemplification) بدون دلیل دیگری پذیرفته می‌شود. اما این ماده فقط دادگاه‌های کانادا، انگلستان، ایرلند، اسکاتلند، مستعمره‌های بریتانیا و آمریکا را نام می‌برد، نه ایران. پس شیوه‌ی اثبات حکم ایرانی را پیش از طرح دعوا با وکیل بررسی کنید.

درباره‌ی آپوستیل (Apostille): در جدول رسمی اعضای این کنوانسیون در وب‌سایت کنفرانس لاهه (HCCH)، کانادا عضو است و کنوانسیون از ۱۱ ژانویه ۲۰۲۴ برایش اجرا شده، اما ایران در فهرست نیست. وزارت امور خارجه‌ی کانادا (Global Affairs Canada) می‌گوید طبق قانون کانادا لازم نیست اسناد رسمی خارجی پیش از استفاده در کانادا تأیید اعتبار شوند، هرچند برخی نهادها فقط سند تأییدشده می‌پذیرند؛ برای سند کشوری غیرعضو، باید از وزارت امور خارجه یا دفتر کنسولی همان کشور پرسید.

چه چیزی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• تجدیدنظر در جریان. طبق رأی فیلیولینی، معمولاً تا تمام شدن مهلت یا رسیدگی تجدیدنظر در ایران، طرح دعوا در انتاریو «مناسب» به حساب نمی‌آید. با این حال، طلبکار می‌تواند در این فاصله قرار توقیف موقت اموال (Mareva injunction) در انتاریو بخواهد، و بدهکار هم ممکن است تا پایان تجدیدنظر، توقف اجرای حکم انتاریو را بخواهد.
• مبلغ. تا ۵۰٬۰۰۰ دلار، بدون بهره و هزینه‌ها، در صلاحیت دادگاه دعاوی کوچک است (ماده‌ی ۲۳ قانون دادگاه‌های دادگستری و آیین‌نامه‌ی ۶۲۶/۰۰ انتاریو). طبق بند ۱٫۱ همان ماده، دعوایی که در این صلاحیت است نباید بدون اجازه‌ی دادگاه عالی در دادگاه عالی شروع شود. برای انتخاب میان دو دادگاه، صفحه‌ی سقف ۵۰٬۰۰۰ دلاری دادگاه دعاوی کوچک را ببینید.
• ارز حکم. طبق ماده‌ی ۱۲۱ قانون دادگاه‌های دادگستری، حکم انتاریو برای تعهدی به ارز خارجی مبلغی به دلار کانادا تعیین می‌کند که با نرخ یکی از بانک‌های انتاریو در روز پیش از دریافت پول، برای خرید همان ارز کافی باشد. اگر این نرخ برای یکی از طرفین ناعادلانه باشد، دادگاه می‌تواند روز دیگری را مبنا بگیرد.
• نوع حکم. رأی بیلز و رأی فیلیولینی درباره‌ی حکم‌های دادگاه‌اند. اگر سند شما چیزی جز حکم دادگاه است، پیش از هر اقدامی بپرسید که در انتاریو چه جایگاهی دارد.

اگر دعوا علیه شماست، چه دفاعی دارید؟

اگر دادخواستی بر پایه‌ی حکمی از ایران دریافت کرده‌اید، نخستین کار حساب کردن مهلت پاسخ است؛ صفحه‌ی مهلت پاسخ به دادخواست در انتاریو روزها را برای هر دو دادگاه توضیح می‌دهد؛ سکوت می‌تواند به حکم غیابی برسد.

دفاع‌های ممکن معمولاً از این جنس‌اند: گذشتن مهلت دو ساله، نبود ارتباط واقعی و اساسی با ایران، بی‌خبری از دعوای ایران یا نداشتن فرصت منصفانه برای دفاع، تقلبی که پیش‌تر کشف‌شدنی نبوده، یا پرداخت بخشی از مبلغ. دادگاه انتاریو دوباره به ماهیت دعوای ایران رسیدگی نمی‌کند، پس هر دفاعی باید با سند همراه باشد. اگر طلبکار حکم اختصاری بخواهد و دادگاه موضوعی واقعی برای محاکمه (genuine issue requiring a trial) نبیند، طبق قاعده‌ی ۲۰٫۰۴ حکم می‌دهد. اگر حکم غیابی پیش‌تر علیه شما صادر شده، صفحه‌ی ابطال حکم غیابی در انتاریو را بخوانید.

دفتر حقوقی گامبریانی در دعاوی مدنی هم از طرف خواهان (plaintiff) و هم از طرف خوانده کار می‌کند، پس این صفحه هر دو نگاه را آورده است.

نمونه‌ای فرضی: چک تهران، بدهکار در نورت‌یورک

برای مثال، فرهاد که در ریچموند هیل زندگی می‌کند، بابت سهمش از کاری مشترک در تهران چکی از شریک سابقش کامران گرفته که برگشت خورده، و در دادگاهی در تهران حکمی به ریال گرفته که امروز حدود ۸۵٬۰۰۰ دلار کانادا می‌ارزد. کامران تجدیدنظر خواسته و رأی تجدیدنظر در ۱۰ مارس ۲۰۲۵ حکم را تأیید کرده است. فرهاد بعد می‌فهمد کامران در نورت‌یورک زندگی می‌کند و آپارتمانی به نام خودش دارد.

طبق رأی فیلیولینی، مهلت فرهاد دست‌کم از ۱۰ مارس ۲۰۲۵ شروع شده و اگر از همان روز حساب شود، تا ۱۰ مارس ۲۰۲۷ باید دعوا را طرح کند. چون مبلغ از ۵۰٬۰۰۰ دلار بیشتر است، دعوا به دادگاه عالی دادگستری می‌رود. فرهاد هر دو رأی را با ترجمه‌ی انگلیسی و سوگندنامه‌ی مترجم آماده می‌کند. دادخواست در انتاریو به کامران ابلاغ می‌شود و او ۲۰ روز برای دفاع دارد.

کامران دفاع می‌کند و می‌گوید دادگاه تهران درست به او اطلاع نداده بود. اما خودش تجدیدنظر خواسته بوده، و بار اثبات بی‌انصافی دادرسی بر دوش اوست. فرهاد ممکن است حکم اختصاری بخواهد. اگر دادگاه انتاریو حکم دهد، مبلغ به دلار کانادا تعیین می‌شود و فرهاد می‌تواند برای آپارتمان دستور توقیف و فروش اموال (writ of seizure and sale) بگیرد. این نمونه فرضی است و نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ی واقعی را نشان نمی‌دهد.

رایج‌ترین اشتباه‌ها کدام‌اند؟

• خیال اینکه حکم دادگاه ایران را می‌توان مستقیم به اداره‌ای در انتاریو برد و اجرا کرد، یا فقط آن را ثبت کرد.
• خیال اینکه حکم دادگاه مهلتی ندارد؛ رأی فیلیولینی صریحاً گفته مهلت دو ساله اعمال می‌شود.
• طرح دعوا در انتاریو پیش از پایان تجدیدنظر در ایران، بدون بررسی اینکه زود است یا نه.
• ثبت سند فارسی با ترجمه‌ای که مترجم با سوگندنامه تأیید نکرده است.
• نادیده گرفتن دادخواست از سوی بدهکار، به این امید که «حکم ایران اینجا اعتبار ندارد».
• طرح دعوای زیر ۵۰٬۰۰۰ دلار در دادگاه عالی بدون اجازه.

این هفته چه کارهایی می‌توانید انجام دهید؟

1. تاریخ حکم بدوی، تاریخ ابلاغ آن و تاریخ رأی تجدیدنظر یا پایان مهلت تجدیدنظر را بنویسید.
2. نسخه‌ی رسمی رأی‌ها و برگه‌های ابلاغ را جمع کنید و ترجمه‌ی انگلیسی با سوگندنامه‌ی مترجم را سفارش دهید.
3. هر نشانه‌ای از اموال یا درآمد بدهکار در انتاریو، مانند کار، حساب بانکی یا ملک، را با تاریخ باخبر شدن یادداشت کنید.
4. اگر بدهکارید، تاریخ ابلاغ دادخواست را یادداشت کنید و اسناد مربوط به اطلاع یا بی‌اطلاعی‌تان از دعوای ایران و هر پرداخت را کنار بگذارید.
5. با وکیل تماس بگیرید تا مهلت، دادگاه درست و دفاع‌های ممکن را پیش از گذشتن روزها بررسی کند.

اگر کار به اجرای حکم رسید، صفحه‌ی وصول مطالبات مسیرهای وصول در انتاریو را توضیح می‌دهد.

پرسش‌های متداول

حکم انتاریو را تا چه زمانی می‌توان اجرا کرد؟

طبق بند (b) ماده‌ی ۱۶ قانون مهلت‌های طرح دعوا، اجرای حکم دادگاه مهلت ندارد؛ قاعده‌ای که به گفته‌ی رأی فیلیولینی شامل حکم خارجی نمی‌شود اما شامل حکم انتاریو می‌شود. با این حال، طبق قاعده‌ی ۶۰٫۰۷، پس از شش سال از تاریخ حکم، دستور توقیف و فروش اموال فقط با اجازه‌ی دادگاه صادر می‌شود.

اگر حکم من کمتر از ۵۰٬۰۰۰ دلار باشد، کجا دعوا کنم؟

دعوای پولی تا این سقف، بدون بهره و هزینه‌ها، در دادگاه دعاوی کوچک طرح می‌شود. برای آشنایی با روال این دادگاه، صفحه‌ی دادگاه دعاوی کوچک را ببینید.

اگر مبلغ بیشتر باشد، پرونده حتماً طولانی می‌شود؟

نه لزوماً. برخی دعواها در دادگاه عالی روال ساده‌تری دارند؛ صفحه‌ی آیین دادرسی ساده (Simplified Procedure) آن را توضیح می‌دهد. اگر دفاع واقعی وجود نداشته باشد، حکم اختصاری هم ممکن است راه را کوتاه کند.

پس از حکم انتاریو، پول چگونه وصول می‌شود؟

قاعده‌ی ۶۰٫۰۲ ابزارها را نام می‌برد: دستور توقیف و فروش اموال، توقیف درآمد، توقیف کلی اموال (sequestration) و تعیین امین. برای اینکه چه سهمی از دستمزد را می‌توان برداشت، صفحه‌ی سقف توقیف دستمزد در انتاریو را ببینید.

آیا جلسه‌ها به فارسی برگزار می‌شوند؟

طبق ماده‌ی ۱۲۵، جلسه‌ها به انگلیسی است و شهادت به زبان دیگر به انگلیسی ترجمه می‌شود. مشاوره با وکیل در دفتر ما به فارسی هم انجام می‌شود؛ برای آشنایی با دفتر و محله‌ی آن، صفحه‌ی وکیل فارسی‌زبان در نورت‌یورک را ببینید.

دریافت کمک

دفتر حقوقی گامبریانی (Gambriani Law PC) در ۵۰۰۰ خیابان یانگ، واحد ۱۹۰۱ (Suite 1901, 5000 Yonge Street) در نورت‌یورک، دوشنبه تا جمعه از ساعت ۹ صبح تا ۵ عصر کار می‌کند. سورنا سربازوطن، بنیان‌گذار و وکیل اصلی دفتر، در سال ۲۰۱۵ در انتاریو به وکالت پذیرفته شد، عضو کانون حقوقی انتاریو (Law Society of Ontario) است و در دادگاه دادگستری انتاریو، دادگاه عالی دادگستری و دادگاه تجدیدنظر انتاریو حاضر شده است. مشاوره و نمایندگی در دادگاه به فارسی و انگلیسی انجام می‌شود و نخستین مشاوره محرمانه است. شماره‌ی دفتر +1 647 970 3370 است و از راه واتساپ هم می‌توانید پیام دهید.

این صفحه اطلاعات عمومی درباره‌ی اجرای حکم‌های پولی دادگاه‌های ایران در انتاریو است، نه مشاوره‌ی حقوقی درباره‌ی پرونده‌ی شما.