از شما خواسته‌اند در انتاریو ضامن شوید: دقیقاً چه تعهدی می‌دهید؟

ضامن (surety) دو قول به دادگاه می‌دهد: تا وقتی پرونده باز است بر متهم نظارت کند، و اگر متهم شرطی از وثیقه را زیر پا بگذارد یا در دادگاه حاضر نشود، مبلغ مشخصی بپردازد. اول یک اظهارنامه‌ی سوگندخورده امضا می‌کنید، دادگاه درباره‌ی مناسب بودن شما تصمیم می‌گیرد، و این تعهد تا پایان پرونده یا تا وقتی دادگاه شما را معاف کند ادامه دارد. گرفتن پول در ازای ضامن شدن خلاف قانون است.

موضوع ضامن در جلسات رسیدگی به وثیقه (bail hearings) در انتاریو پیش می‌آید، و معمولاً بی‌آنکه فرصت زیادی برای فکر کردن باشد. اگر یکی از اعضای خانواده یا یک دوست از شما خواسته ضامنش شوید، در ادامه می‌خوانید این نقش چه چیزهایی را در بر می‌گیرد، به همان ترتیبی که با آن‌ها روبه‌رو می‌شوید.

ضامن در واقع چه قولی می‌دهد؟

وزارت دادستانی کل انتاریو (Ministry of the Attorney General) ضامن را ناظر متهم در جامعه می‌داند، در تمام مدتی که پرونده در دادگاه است. مسئولیت شما این است که مطمئن شوید متهم سر وقت به دادگاه می‌آید و تک‌تک شرایط دستور آزادی (release order) را رعایت می‌کند. اگر دادگاه شما را بپذیرد، دستور آزادی را امضا می‌کنید و پرداخت مبلغ مشخصی را تعهد می‌کنید.

این تعهد معمولاً قول پرداخت است، نه پرداخت نقدی از همان ابتدا. قانون جزای کانادا (Criminal Code) به مقام قضایی (justice) می‌گوید اگر متهم یا ضامن دارایی‌ای دارد که به‌طور معقول قابل وصول است، تعهد پرداخت (promise to pay) را بر سپرده‌ی نقدی ترجیح دهد (بند ۲٫۰۲ ماده ۵۱۵). سیاست دادستانی انتاریو در امر وثیقه اضافه می‌کند که مبلغ باید در حد توان مالی متهم و ضامن باشد؛ مبلغی که هیچ‌کس نتواند از عهده‌اش برآید، در عمل همان اثر دستور بازداشت را دارد. اگر پولی سپرده شود، پس از پایان پرونده و به شرط رعایت شرایط وثیقه، بازگردانده می‌شود.

نمی‌توانید برای ضامن شدن دستمزد بگیرید یا از کسی بخواهید هزینه‌ی ضمانت را به شما برگرداند. راهنمای دادگاهی استان در این باره صریح است.

آیا همیشه به ضامن نیاز است؟

نه. وثیقه در کانادا از یک «نردبان» پیروی می‌کند: مقام قضایی از کم‌محدودیت‌ترین شکل آزادی شروع می‌کند و فقط وقتی یک پله بالاتر می‌رود که دادستان (Crown) نشان دهد پله‌ی پایین‌تر کافی نیست (بند ۲٫۰۱ ماده ۵۱۵). پیش از آنکه مقام قضایی دستور به معرفی ضامن بدهد، باید قانع شود که در آن شرایط، این سبک‌ترین شکل آزادی است که برای متهم امکان دارد (بند ۲٫۰۳ ماده ۵۱۵). دستورالعمل دادستانی انتاریو (Crown Prosecution Manual) آزادی با ضامن را یکی از سخت‌گیرانه‌ترین شکل‌های آزادی می‌داند و می‌گوید تا همه‌ی شکل‌های سبک‌تر بررسی و رد نشده‌اند، نباید ضامن خواست. وقتی بار اثبات در جلسه‌ی وثیقه بر دوش متهم باشد، یعنی در حالت بار اثبات معکوس (reverse onus)، قواعد دیگری اعمال می‌شود. همین سیاست دادستانی می‌گوید نظارت ممکن است به‌جای یکی از اعضای خانواده، از طریق برنامه‌ی تأیید و نظارت وثیقه (Bail Verification and Supervision Program) یا گروه‌ها و سازمان‌های محلی انجام شود.

چه چیزی امضا می‌کنید و دادگاه از شما چه می‌پرسد؟

پیش از آنکه دادگاه شما را به‌عنوان ضامن تعیین کند، یک اظهارنامه‌ی امضاشده در قالب فرم ۱۲ (Form 12)، همراه با سوگند یا تأیید رسمی بدون سوگند (solemn affirmation)، به دادگاه می‌دهید (ماده ۵۱۵٫۱). این اظهارنامه شامل این موارد است:

• نام، تاریخ تولد و اطلاعات تماس شما، و نسبتتان با متهم؛
• اطلاعاتی که نشان می‌دهد برای این نقش مناسب هستید، از جمله وضعیت مالی‌تان؛
• هر کس دیگری که در حال حاضر ضامنش هستید؛
• اینکه از اتهام، هر اتهام باز دیگر و سابقه‌ی کیفری متهم خبر دارید؛
• مبلغی که حاضرید تعهد کنید یا بسپارید، و اینکه ممکن است این مبلغ ضبط شود (forfeiture)؛
• اینکه نقش خود را می‌فهمید و آن را داوطلبانه می‌پذیرید؛ و
• سابقه‌ی کیفری خودتان و هر اتهام باز علیه شما.

سیاست دادستانی انتاریو می‌گوید با اینکه تأیید ضامن در اختیار دادگاه است، دادستان‌ها معمولاً باید از سوگندنامه‌ی ضامن و، هر جا امکانش باشد، از روند تأیید بیرون از جلسه‌ی دادگاه استفاده کنند تا کار سریع پیش برود و کمترین مزاحمت را برای افراد داشته باشد. اظهارنامه را می‌توان به‌صورت الکترونیکی و در قالبی فرستاد که یک متن نوشتاری از آن به دست بیاید. سپس یک قاضی یا قاضی صلح (justice of the peace) با بررسی توان مالی، شخصیت، پیشینه و توانایی شما در نظارت تصمیم می‌گیرد که آیا مناسب هستید، و ممکن است در دادگاه از شما سؤال شود. کسی که در ده سال پیش از صدور دستور آزادی به یک جرم کیفرخواستی (indictable offence) محکوم شده، نمی‌تواند ضامن شود، مگر اینکه دادگاه قانع شود هیچ ضامن مناسب دیگری در دسترس نیست و این کار به مصلحت عدالت است (بند ۲٫۱۱ ماده ۵۱۵).

طبق دستورالعمل رویه‌ای (practice direction) دادگاه دادگستری انتاریو (Ontario Court of Justice)، ضامن‌ها می‌توانند حضوری یا به‌صورت تصویری در جلسه شرکت کنند، مگر اینکه دستور دیگری داده شود، و با اجازه‌ی رئیس جلسه به‌صورت صوتی هم می‌توانند حاضر شوند. در تورنتو، جلسات وثیقه‌ی بزرگسالان در مرکز منطقه‌ای وثیقه‌ی تورنتو (Toronto Regional Bail Centre) در خیابان فینچ غربی برگزار می‌شود. اتهامی که در منطقه‌ی یورک ثبت شده باشد، در دادگاه نیومارکت رسیدگی می‌شود. اگر انگلیسی قوی‌ترین زبان شما نیست، از وکیل متهم بخواهید برایتان مترجم شفاهی دادگاه (court interpreter) درخواست کند؛ وزارت دادستانی کل در پرونده‌های کیفری برای هر زبانی که لازم باشد ترجمه‌ی شفاهی فراهم می‌کند، و صفحه‌ی مترجمان این وزارتخانه ضامن‌ها را جزو کسانی نام برده که ممکن است به مترجم نیاز داشته باشند. ضامنی که بیشتر فارسی صحبت می‌کند هم می‌تواند این نقش را به‌خوبی انجام دهد، به شرط آنکه واقعاً تک‌تک شرط‌هایی را که قول اجرایشان را می‌دهد بفهمد.

این تعهد تا کی ادامه دارد؟

تا وقتی پرونده به‌طور کامل تمام شود، و این ممکن است مدت زیادی طول بکشد. تعویق جلسه (adjournment) یا تغییر محل محاکمه به آن پایان نمی‌دهد (ماده ۷۶۳)، و پس از احراز مجرمیت هم ادامه دارد تا وقتی برای متهم مجازات تعیین شود یا معافیت (discharge) بگیرد (ماده ۷۶۴). چون شما بخشی از دستور آزادی هستید، هر تغییری که با توافق در آن داده شود، علاوه بر رضایت متهم و دادستان، به رضایت کتبی شما هم نیاز دارد (ماده ۵۱۹٫۱). در دادگاه دادگستری انتاریو، ضامن‌ها بخش مربوط به خودشان را در فرم تغییر توافقی شرایط (consent variation) پر می‌کنند. صفحه‌ی ما درباره‌ی تغییر شرط عدم تماس (no-contact condition) در وثیقه این روند را برای مواردی توضیح می‌دهد که متهم با شاکی فرزند یا خانه‌ی مشترک دارد.

اگر متهم شرطی را زیر پا بگذارد یا در دادگاه حاضر نشود چه می‌شود؟

ممکن است متهم به جرم تازه‌ای متهم شود، و از شما هم بخواهند مبلغی را که تعهد کرده‌اید بپردازید. این روند مراحل مشخصی دارد:

آیا می‌توانید از ضامن بودن کنار بکشید؟

بله، در هر زمان. می‌توانید کتباً از دادگاه یا مقام قضایی بخواهید که شما را از ضمانت معاف کند (ماده ۷۶۶)، یا متهم را به دادگاه ببرید و تحویل دهید تا بازداشت شود (ماده ۷۶۷). در هر دو حالت، دادگاه دستور بازداشت متهم را صادر می‌کند و با ثبت این دستور، تعهد شما پایان می‌یابد. راهنمای استان یک نکته‌ی ایمنی هم اضافه می‌کند: اگر فکر می‌کنید متهم برای شما خطرناک است، سعی نکنید خودتان او را به دادگاه ببرید. وقتی دادگاه دستور را صادر کرد، بازداشت بر عهده‌ی پلیس است. چون کناره‌گیری شما متهم را به بازداشت برمی‌گرداند، بهتر است اول با وکیل او صحبت کنید تا ببینید کس دیگری می‌تواند جای شما را بگیرد یا نه.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• بار اثبات بر دوش کیست. در پرونده‌ای با بار اثبات معکوس، مثلاً برخی اتهام‌هایی که وقتی متهم از قبل با وثیقه آزاد بوده ثبت شده‌اند، متهم باید نشان دهد چرا آزادی‌اش موجه است (بند ۶ ماده ۵۱۵). در چنین پرونده‌ای، یک برنامه‌ی محکم برای ضامن اغلب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
• سابقه‌ی خود شما. محکومیت به جرم کیفرخواستی در ده سال گذشته مانع ضامن شدن شماست، مگر اینکه ضامن مناسب دیگری در دسترس نباشد و این کار به مصلحت عدالت باشد (بند ۲٫۱۱ ماده ۵۱۵). اتهام‌های باز هم جزو مواردی است که دادگاه می‌سنجد.
• توان مالی شما. سیاست دادستانی می‌گوید مبلغ باید در حد توان مالی متهم و ضامن باشد. قولی که نتوانید به آن عمل کنید به کسی کمک نمی‌کند.
• محل زندگی شما. وقتی با متهم یا نزدیک او زندگی می‌کنید، نشان دادن نظارت آسان‌تر است. اگر متهم بیرون از انتاریو یا بیش از ۲۰۰ کیلومتر دورتر زندگی کند، ممکن است سپرده لازم شود (بند ۲(e) ماده ۵۱۵).
• خود شرط‌ها. شرط زندگی با شما، ساعت منع خروج از خانه (curfew) یا شرط عدم تماس، معنای عملی نظارت را تغییر می‌دهد. در پرونده‌های خشونت خانگی در انتاریو شرط عدم تماس رایج است، و نظارت یعنی در برابر نقض شرط اقدام کنید، حتی وقتی خانواده فقط آرامش می‌خواهد.
• افراد دیگری که بر آن‌ها نظارت می‌کنید. در اظهارنامه پرسیده می‌شود که آیا ضامن کس دیگری هم هستید، و ممکن است دادگاه تردید کند که بتوانید هم‌زمان بر دو نفر نظارت کنید.

برای مثال: پدری که در مرکز وثیقه ضامن پسرش می‌شود

این یک مثال فرضی است، نه یک موکل واقعی و نه نتیجه‌ای که دفتر گرفته است. فرض کنید پسری ۲۱ ساله از تورنهیل یک شب جمعه در تورنتو بازداشت می‌شود و پلیس او را برای جلسه‌ی وثیقه نگه می‌دارد. پدرش که ۱۵ سال است در کانادا زندگی می‌کند و بیشتر فارسی صحبت می‌کند، حاضر است ضامنش شود. وکیل نقش ضامن را به فارسی برای پدر توضیح می‌دهد، از جمله اینکه باید هر نقض شرطی را گزارش کند، و از دادگاه برای او مترجم فارسی درخواست می‌کند.

پدر اظهارنامه‌ی فرم ۱۲ را پر می‌کند و از خانه به‌صورت تصویری در جلسه حاضر می‌شود. از او درباره‌ی شغلش، پس‌اندازش، قواعد خانه و اینکه آیا از اتهام و سابقه‌ی پسرش خبر دارد سؤال می‌شود. مقام قضایی او را به‌عنوان ضامن می‌پذیرد و پسر آزاد می‌شود، به این شرط که با پدرش زندگی کند، ساعت منع خروج را رعایت کند و با شاکی تماس نگیرد. سه ماه بعد، پسر می‌خواهد برای کار از خانه برود. چون پدر بخشی از دستور آزادی است، پیش از آنکه پسر از خانه برود، این تغییر یا باید از راه تغییر توافقی شرایط و با رضایت کتبی پدر انجام شود، یا با دستور دادگاه.

ضامن‌ها چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. قبول کردن بدون خواندن شرط‌ها. شما قول می‌دهید تک‌تک آن‌ها را در تمام طول پرونده اجرا کنید.
2. تعهد مبلغی از سر وفاداری، نه به اندازه‌ی توان مالی. اگر تخلفی رخ دهد، این مبلغ ممکن است به دینی ناشی از حکم تبدیل شود (بند ۳ ماده ۷۷۱).
3. سکوت درباره‌ی نقض شرط. ضامنی که می‌داند متهم شرطی را زیر پا می‌گذارد و کاری نمی‌کند، در جلسه‌ی رسیدگی به ضبط مبلغ تعهد سخت‌تر می‌تواند توضیح دهد که چرا نباید پول را از دست بدهد. نقض شرط برای متهم هم اتهام تازه‌ای است؛ ببینید مجازات نقض شرایط وثیقه چیست.
4. گرفتن پول برای این نقش. گرفتن دستمزد برای ضامن شدن، یا پس گرفتن هزینه‌ی آن از کسی، خلاف قانون است.
5. فراموش کردن اینکه تعهد ادامه دارد. تعویق جلسه به آن پایان نمی‌دهد (ماده ۷۶۳)، و تا تعیین مجازات یا صدور معافیت ادامه دارد (ماده ۷۶۴). غیبت در جلسه‌های دادگاه هم به حساب می‌آید؛ ببینید پس از غیبت در جلسه‌ی دادگاه چه پیش می‌آید.
6. تلاش برای بردن متهمِ خطرناک به دادگاه به‌تنهایی. راهنمای استان می‌گوید این کار را نکنید؛ به‌جای آن کتباً درخواست بدهید و بگذارید پلیس او را بازداشت کند.

این هفته چه کارهایی می‌توانید انجام دهید؟

1. شرط‌هایی را که دقیقاً پیشنهاد شده از وکیل متهم بگیرید و دو بار بخوانید.
2. مدارک هویت، نشانی، شغل و وضعیت مالی‌تان را برای اظهارنامه جمع کنید.
3. اتهام‌های متهم، هر اتهام باز دیگر و سابقه‌اش را، تا جایی که می‌دانید، یادداشت کنید.
4. صادقانه تصمیم بگیرید که چطور نظارت خواهید کرد: چه کسی و چه ساعتی در خانه است، و اگر شرطی زیر پا گذاشته شود چه خواهید کرد.
5. اگر به مترجم نیاز دارید، همین حالا به وکیل بگویید تا درخواست شود.
6. همان‌طور که استان توصیه می‌کند، پیش از امضا به گرفتن مشاوره‌ی حقوقی مستقل فکر کنید.

پرسش‌های متداول

آیا بیش از یک نفر می‌تواند ضامن شود؟

بله. قانون جزا آزادی با یک یا چند ضامن را مجاز می‌داند (بند ۲(c) ماده ۵۱۵). دو ضامن می‌توانند نظارت را میان خود تقسیم کنند، مثلاً پدر یا مادری که در خانه است و خواهر یا برادری که همان نزدیکی کار می‌کند، اما هر دو دستور را امضا می‌کنند و مبلغ تعهد هر کدام ممکن است ضبط شود.

اگر بخشی از سال را به ایران بروم، باز هم می‌توانم ضامن شوم؟

ضامن باید واقعاً بتواند در تمام مدت پرونده نظارت کند. اگر برای مدت‌های طولانی دور باشید، ممکن است دادگاه شما را مناسب نداند، و اگر پس از آزادی برنامه‌هایتان تغییر کند، شاید لازم شود درخواست معافیت از ضمانت بدهید یا ضامن دیگری جای شما را بگیرد.

آیا باید همان روز پول بپردازم؟

معمولاً نه. قانون جزا به مقام قضایی می‌گوید اگر ضامن دارایی‌ای دارد که به‌طور معقول قابل وصول است، تعهد پرداخت را بر سپرده‌ی نقدی ترجیح دهد (بند ۲٫۰۲ ماده ۵۱۵).

آیا می‌توانم به‌صورت تصویری ضامن شوم؟

طبق دستورالعمل رویه‌ای دادگاه دادگستری انتاریو، ضامن‌ها می‌توانند حضوری یا تصویری حاضر شوند، مگر اینکه دستور دیگری داده شود، و با اجازه به‌صورت صوتی هم می‌توانند حاضر شوند.

اگر متهم شرطی را نقض کند و من اقدام کنم چه؟

اقدام در برابر نقض شرط بخشی از نظارت است. در هر جلسه‌ی رسیدگی به ضبط مبلغ تعهد می‌توانید توضیح دهید چه کرده‌اید، و قاضی ممکن است به پرداخت همه‌ی مبلغ یا بخشی از آن دستور دهد، یا هیچ دستور پرداختی ندهد (بند ۲ ماده ۷۷۱).

آیا ضامن شدن بر سابقه‌ی کیفری یا وضعیت مهاجرتی خودم اثر می‌گذارد؟

ضامن شدن نه اتهام است و نه محکومیت. خطری که قانون جزا برای ضامن پیش‌بینی کرده مالی است: ضبط مبلغی که تعهد کرده‌اید (ماده ۷۷۱).

دریافت کمک

راهنمای دادگاهی انتاریو به هر کسی که به پذیرفتن این نقش فکر می‌کند توصیه می‌کند مشاوره‌ی حقوقی مستقل بگیرد، و می‌گوید اگر مطمئن نیستید می‌توانید بر متهم در جامعه نظارت کنید، نباید قبول کنید. دفتر حقوقی گامبریانی (Gambriani Law PC) برای جلسات وثیقه برنامه‌ی آزادی آماده می‌کند و نقش ضامن را به انگلیسی و فارسی برای خانواده‌ها توضیح می‌دهد. اگر بازداشت اواخر هفته رخ داده، بخوانید جلسه‌ی وثیقه پس از بازداشت در آخر هفته یا روز تعطیل در تورنتو کی برگزار می‌شود. مراحل پس از آزادی را در فهرست کارهای هفته‌ی اول آورده‌ایم. خانواده‌هایی که با فارسی راحت‌ترند می‌توانند از راهنمای ما برای فارسی‌زبانانی که در منطقه‌ی بزرگ تورنتو متهم شده‌اند شروع کنند.

این صفحه اطلاعات عمومی درباره‌ی قوانین وثیقه در انتاریو است، نه مشاوره‌ی حقوقی درباره‌ی وضعیت شما.