آیا اتهام کیفری شما در تورنتو می‌تواند از راه برنامه‌ی جایگزین رسیدگی حل‌وفصل شود؟

ممکن است. برنامه‌ی جایگزین رسیدگی (diversion) به برخی افراد امکان می‌دهد کارهای توافق‌شده‌ای مانند مشاوره، خدمات عام‌المنفعه (community service) یا یک برنامه را انجام دهند و پس از آن دادستان (Crown) اتهام را پس می‌گیرد (withdrawal) یا رسیدگی را متوقف می‌کند (stay of proceedings)، و در نتیجه محکومیتی در کار نیست. در انتاریو تصمیم با دادستان است و طبق دستورالعملی استانی گرفته می‌شود که این راه را برای جرائم جدی، مانند تعرض جنسی (sexual assault)، سرقت همراه با خشونت (robbery)، جرائم مربوط به سلاح گرم و رانندگی در حالت مستی (impaired driving)، بسته است.

در بسیاری از پرونده‌هایی که فرد برای نخستین بار متهم شده است، برنامه‌ی جایگزین رسیدگی یکی از مهم‌ترین پرسش‌های اولیه است. در این صفحه توضیح می‌دهیم این برنامه برای یک اتهام کیفری در انتاریو، از جمله در تورنتو، چگونه کار می‌کند. بیشتر پرونده‌های کیفری بزرگسالان در این شهر در دادگاه دادگستری انتاریو (Ontario Court of Justice) در ۱۰ خیابان آرموری (10 Armoury Street) رسیدگی می‌شوند، و دادستانی که پرونده را پیگیری می‌کند درباره‌ی برنامه‌ی جایگزین رسیدگی تصمیم می‌گیرد.

برنامه‌ی جایگزین رسیدگی در تورنتو قدم به قدم چگونه پیش می‌رود؟

به گفته‌ی دادگاه دادگستری انتاریو، بسته‌ی افشای مدارک (disclosure) شما یک فرم یک‌صفحه‌ای به نام فرم بررسی اتهام (Charge Screening Form) دارد که ممکن است نشان دهد آیا واجد شرایط «برنامه‌ی جایگزین رسیدگی» یا «پاسخگویی مستقیم» (direct accountability) هستید یا نه. اگر باشید، معمولاً با یک مددکار دادگاه برای برنامه‌ی جایگزین (diversion court worker) دیدار می‌کنید که کمک می‌کند بر اساس پیشنهاد دادستان، برنامه‌ی مناسبی پیدا کنید. شرکت در این برنامه به تصمیم خود شماست. اگر موافقت کنید، پرونده‌تان به تاریخ دیگری موکول می‌شود تا بتوانید کار را به پایان برسانید.

این کار ممکن است شامل چند ساعت خدمات عام‌المنفعه، مشاوره برای اعتیاد یا سلامت روان، نامه‌ی عذرخواهی، کمک مالی، یا یک برنامه‌ی آموزشی یا بازپرورانه باشد، و اغلب مددکار دادگاه بر انجام آن نظارت می‌کند. وقتی کار را تمام کنید، دادستان یا اتهام را پس می‌گیرد یا رسیدگی را متوقف می‌کند. پس گرفتن اتهام یعنی اتهام کنار گذاشته می‌شود. توقف رسیدگی یعنی دادستان پرونده را متوقف می‌کند اما یک سال فرصت دارد آن را دوباره به جریان بیندازد؛ پس از آن یک سال، دیگر نمی‌تواند.

فرم بررسی اتهام همراه با مدارک افشاشده می‌رسد، اغلب در حدود زمان نخستین جلسه‌ی دادگاه (first appearance). صفحه‌ی ما درباره‌ی آنچه در نخستین جلسه‌ی دادگاه در تورنتو اتفاق می‌افتد این تاریخ‌های اولیه را توضیح می‌دهد. صفحه‌ی ما درباره‌ی محتوای افشای مدارک توضیح می‌دهد این فرم کجای کار قرار می‌گیرد.

قانون جزای کانادا چه چیزهایی را لازم می‌داند؟

از سال ۲۰۲۶، قانون جزا بخش ویژه‌ای درباره‌ی «اقدامات جایگزین و فرایندهای عدالت ترمیمی» (alternative measures and restorative justice processes) دارد (بخش XXII.2، مواد ۷۱۵٫۴۴ تا ۷۱۵٫۶). «اقدامات جایگزین» اقداماتی غیر از رسیدگی در دادگاه است، برای فردی ۱۸ ساله یا بزرگ‌تر که ادعا می‌شود مرتکب جرمی شده است (ماده ۷۱۵٫۴۴). پلیس و دادستان‌ها اکنون باید، هر جا مناسب و برای امنیت عمومی بی‌خطر باشد، به جای ادامه‌ی رسیدگی در دادگاه، دادن اخطار یا، با رضایت فرد، ارجاع او به یک برنامه یا یک اقدام جایگزین را در نظر بگیرند (مواد ۷۱۵٫۴۷ و ۷۱۵٫۴۸). در نظر نگرفتن این گزینه‌ها اتهام را بی‌اعتبار نمی‌کند.

ماده ۷۱۵٫۴۹ شرایط را تعیین می‌کند. اقدام جایگزین باید بخشی از یک برنامه‌ی مجاز باشد، با توجه به نیازهای فرد و منافع قربانی و جامعه مناسب باشد، و ادله‌ی کافی برای پیگرد وجود داشته باشد. فرد باید از حق داشتن وکیل آگاه شود، آگاهانه و با اختیار کامل رضایت دهد، و مسئولیت رفتاری را که پایه‌ی اتهام است بپذیرد. اگر فرد دست داشتن در ماجرا را انکار کند یا بخواهد دادگاه به اتهام رسیدگی کند، نمی‌توان از اقدامات جایگزین استفاده کرد (ماده ۷۱۵٫۵).

دو حمایت قانونی در عمل اهمیت دارد. اقرار یا اظهاری که در آن مسئولیت را می‌پذیرید و به‌عنوان شرط اقدام جایگزین بیان شده است، در هیچ رسیدگی مدنی یا کیفری نمی‌تواند به‌عنوان دلیل علیه شما به کار رود (ماده ۷۱۵٫۵۱). و اگر اتهام هنوز در دادگاه مطرح باشد، دادگاه باید پس از اطمینان از اینکه شما کاملاً به تعهدات عمل کرده‌اید، اتهام را رد کند، و اگر فقط بخشی از تعهدات را انجام داده باشید و پیگرد ناعادلانه باشد، می‌تواند آن را رد کند (بند ۱ ماده ۷۱۵٫۵۲).

چه کسی تصمیم می‌گیرد که برنامه‌ی جایگزین رسیدگی به شما پیشنهاد شود یا نه؟

دادستان. دادستان‌های انتاریو از بخش D. 4 دستورالعمل دادستانی انتاریو (Crown Prosecution Manual) با عنوان «برنامه‌های عدالت محلی برای بزرگسالان» (Community Justice Programs for Adults) پیروی می‌کنند که از ۱۴ نوامبر ۲۰۱۷ لازم‌الاجراست. این بخش از برنامه‌ی پاسخگویی مستقیم (Direct Accountability Program)، که در بیشتر حوزه‌های قضایی انتاریو اجرا می‌شود، و از یک برنامه‌ی عدالت محلی بومیان (Indigenous Community Justice Program) نام می‌برد. طبق این بخش:

• متهم باید آماده باشد مسئولیت رفتاری را که پایه‌ی اتهام است بپذیرد و به شکلی معنادار جبران کند؛
• برنامه‌ای برای پرداختن به علت زمینه‌ای جرم تهیه می‌شود؛
• دادستان‌ها فقط در صورتی برنامه‌ی جایگزین رسیدگی را در نظر می‌گیرند که احتمال معقولی برای محکومیت (reasonable prospect of conviction) وجود داشته باشد؛ و
• دادستان‌ها نباید برای پیشنهاد آن، شرایط اضافه‌ای به‌عنوان پیش‌شرط تحمیل کنند.

جایی که برنامه‌ی رسمی وجود ندارد، دادستان‌ها ممکن است برنامه‌ی جایگزین غیررسمی را هم در نظر بگیرند، و کمک مالی به خیریه بیش از مبلغی معین به تأیید رئیس دفتر دادستانی (Crown Attorney) یا نماینده‌ی او نیاز دارد. برای نوجوانان و برای بزرگسالانی که بیماری روانی دارند، دستورالعمل‌های جداگانه‌ای اعمال می‌شود.

کدام جرم‌ها مستثنا هستند؟

اگر اتهام به تنبیه بدنی فرزند مربوط است، بخوانید مرز تنبیه بدنی فرزند در قانون کانادا و جایگاه کودک‌آزاری در فهرست استثناها.

دادستان چه عواملی را می‌سنجد؟

بخش D. 4 سه دسته عامل را برمی‌شمارد:

• سابقه و شرایط شما: سن و سلامت، هرگونه احراز مجرمیت (finding of guilt) یا برنامه‌ی جایگزین در گذشته، اتهام‌های در جریان، نقش شما در جرم، اینکه پیش‌تر قربانی شده‌اید یا نه، پشیمانی و آمادگی برای شرکت، هر جبران خسارتی (restitution) که پیش‌تر انجام داده‌اید، و اینکه از گروهی محروم هستید یا خود را بومی (Indigenous) می‌دانید.
• جرم: اینکه جرم از نوع رسیدگی اختصاری (summary conviction) است یا کیفرخواستی (indictable)، اینکه با خشونت، سلاح، آسیب واقعی به قربانی، سوءاستفاده از اعتماد یا نقض دستور دادگاه همراه بوده است یا نه، سن قربانی، و نظر قربانی در صورت امکان.
• نظام قضایی: اعتماد عمومی، طول و هزینه‌ی محاکمه در مقایسه با شدت جرم، مجازات محتمل، اینکه آیا واکنش مناسبی، از جمله برنامه‌های متناسب با فرهنگ فرد، در دسترس است یا نه، نقاط ضعف پیگرد، و اینکه آیا پیگرد بیش از اندازه سخت‌گیرانه خواهد بود یا نه.

وکیل می‌تواند اطلاعات مربوط به این عوامل را، مانند قدم‌هایی که پیش‌تر برداشته‌اید، در اختیار دادستان بگذارد. صفحه‌ی ما درباره‌ی اتهام‌های سرقت توضیح می‌دهد که برنامه‌ی جایگزین رسیدگی اغلب در پرونده‌های سرقت با ارزش کم مطرح می‌شود.

اتهام‌های مربوط به شریک زندگی چه وضعی دارند؟

این پرونده‌ها مسیر سخت‌گیرانه‌تری دارند. این اتهام‌ها اصولاً برای برنامه‌ی جایگزین رسیدگی فاقد شرایط‌اند، و بخش مربوط به خشونت علیه شریک زندگی (D. 23) می‌گوید که ادامه‌ی پیگرد در این پرونده‌ها معمولاً به نفع عموم است و دادستان نباید صرفاً به این دلیل که شاکی درخواست می‌کند، اتهام‌ها را پس بگیرد. این بخش به دادستان اجازه می‌دهد مشاوره از طریق یک برنامه‌ی مداخله‌ی زودهنگام (early intervention program) را فقط در صورتی توصیه کند که متهم به جرم اعتراف کند (guilty plea) یا با تعهد حفظ صلح (peace bond) موافقت کند، سابقه‌ی محکومیت به جرم خشونت‌آمیز نداشته باشد، آسیب جدی وارد نکرده باشد، از سلاح استفاده نکرده باشد، و با قربانی مشورت شود. این مسیری متفاوت از برنامه‌ی جایگزین رسیدگی است و ممکن است احراز مجرمیت را بر جا بگذارد. صفحه‌ی ما درباره‌ی اتهام‌های خشونت خانگی را ببینید.

برنامه‌ی جایگزین رسیدگی چه اثری بر سابقه‌ی شما می‌گذارد؟

اتهامی که پس گرفته شود یا رسیدگی به آن متوقف شود، محکومیت نیست. طبق قانون اصلاح بررسی سوابق پلیسی مصوب ۲۰۱۵ انتاریو (Police Record Checks Reform Act, 2015)، چنین اتهامی در بررسی سوابق کیفری (criminal record check) یا بررسی سوابق کیفری و امور قضایی (criminal record and judicial matters check) افشا نمی‌شود، و فقط با یک معیار محدود افشای استثنایی ممکن است در بررسی برای کار با افراد آسیب‌پذیر (vulnerable sector check) دیده شود. برای جزئیات بخوانید آیا اتهامِ پس‌گرفته‌شده در گواهی سوابق پلیسی دیده می‌شود.

بخش تازه‌ی قانون جزا قواعد خاص خودش را درباره‌ی سوابق اخطارها و ارجاع‌ها دارد. پلیس و نهادهای دولتی ممکن است سوابق آن‌ها را نگه دارند (مواد ۷۱۵٫۵۷ تا ۷۱۵٫۵۹). این واقعیت که اخطار یا ارجاعی دریافت کرده‌اید، در رسیدگی‌های بعدی نمی‌تواند برای اثبات ارتکاب جرم در گذشته به کار رود (بند ۵ ماده ۷۱۵٫۶)، و سابقه‌ی آن را نمی‌توان بیش از دو سال پس از پایان اقدام جایگزین به‌عنوان دلیل ارائه کرد، مگر در گزارش پیش از تعیین مجازات (pre-sentence report)، طبق بند ۶ ماده ۷۱۵٫۶. گزارش پیش از تعیین مجازات می‌تواند سابقه‌ی هر اقدام جایگزینی را که درباره‌ی مجرم به کار رفته است در بر بگیرد (بند ۳(c) ماده ۷۲۱)، پس اگر روزی محکومیتی در پی بیاید، برنامه‌ی جایگزین گذشته ممکن است مطرح شود. برای مقایسه‌ی برنامه‌ی جایگزین رسیدگی با تعهد حفظ صلح یا معافیت (discharge)، ببینید هر نتیجه‌ی پرونده‌ی کیفری در انتاریو چه معنایی دارد.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• اتهام. جرائم فاقد شرایط به هیچ وجه به برنامه‌ی جایگزین ارجاع نمی‌شوند، و جرائمی که اصولاً فاقد شرایط‌اند فقط در موارد استثنایی (بخش D. 4).
• اینکه مسئولیت را می‌پذیرید یا نه. انکار دست داشتن در ماجرا، اقدامات جایگزین را منتفی می‌کند (بند (a) ماده ۷۱۵٫۵).
• قوت ادله. باید ادله‌ی کافی برای پیگرد وجود داشته باشد (بند (f) ماده ۷۱۵٫۴۹)، و دادستان فقط وقتی برنامه‌ی جایگزین رسیدگی را در نظر می‌گیرد که احتمال معقول محکومیت وجود داشته باشد.
• سابقه‌ی شما. احراز مجرمیت و برنامه‌ی جایگزین در گذشته از عواملی است که دادستان می‌سنجد.
• قربانی. نظر قربانی و آسیبی که وارد شده در فهرست دادستان است، و قانون جزا توجه به منافع قربانی را لازم می‌داند (بند (b) ماده ۷۱۵٫۴۹).
• شرایط شما. قانون جزا می‌گوید اقدامات جایگزین شرایط شخصی را در نظر می‌گیرند، با توجه ویژه به نیازهای بومیان (Aboriginal persons) و سیاه‌پوستان (بند (d) ماده ۷۱۵٫۴۶).

برای مثال: نخستین اتهام و پیشنهاد برنامه‌ی جایگزین رسیدگی

این یک مثال فرضی است، نه یک موکل واقعی و نه نتیجه‌ای که دفتر گرفته است. فرض کنید مردی چهل‌وچندساله که در نورت‌یورک زندگی می‌کند، پس از آسیب زدن به یک خودرو در جریان یک مشاجره در پارکینگ، به تخریب اموال (mischief) متهم می‌شود. این نخستین اتهام اوست. او مقیم دائم (permanent resident) است و با فارسی راحت‌تر است تا انگلیسی.

در فرم بررسی اتهام او آمده است که برای پاسخگویی مستقیم پذیرفته شده است. وکیلش به فارسی توضیح می‌دهد که این یعنی چه: او باید مسئولیت را بپذیرد، اظهارش در پذیرش مسئولیت بعداً در دادگاه نمی‌تواند علیه او به کار رود، و می‌تواند پیشنهاد را رد کند و به جای آن پرونده را به محاکمه ببرد. او موافقت می‌کند. با کمک مددکار دادگاه، چند ساعت خدمات عام‌المنفعه و یک نامه‌ی عذرخواهی ترتیب می‌دهد، و تا وقتی کارش را تمام کند پرونده‌اش به تعویق می‌افتد. وقتی کار انجام شد، دادستان اتهام را پس می‌گیرد.

چون اتهام بدون محکومیت پایان یافت، معیار جرم جدی (serious criminality) برای مقیمان دائم، که بر محکومیت استوار است (بند ۱(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان، Immigration and Refugee Protection Act)، درباره‌ی آن اعمال نمی‌شود. با این حال وکیلش پیشنهاد می‌کند همه‌ی برگه‌های پرونده را نگه دارد و پیش از هر درخواست شهروندی، زمان‌بندی را با یک وکیل مهاجرت بررسی کند.

مردم چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. گفتن «من این کار را نکرده‌ام» در حالی که خواهان برنامه‌ی جایگزین هستید. برای کسی که دست داشتن در ماجرا را انکار می‌کند، نمی‌توان از اقدامات جایگزین استفاده کرد (بند (a) ماده ۷۱۵٫۵). این تصمیمی است که باید با وکیل گرفت، نه در همان لحظه.
2. صحبت تنها با دادستان. راهنمای دادگاه هشدار می‌دهد که اگر وکیل یا وکیل کشیک (duty counsel) حاضر نباشد، باید درباره‌ی آنچه به دادستان می‌گویید محتاط باشید.
3. تمام نکردن کار. دادستان پس از انجام کار، اتهام را پس می‌گیرد یا رسیدگی را متوقف می‌کند؛ اگر فقط بخشی از تعهدات را انجام داده باشید، دادگاه تنها در صورتی ممکن است اتهام را رد کند که پیگرد ناعادلانه باشد (بند ۱(b) ماده ۷۱۵٫۵۲).
4. این تصور که توقف رسیدگی از همان روز اول پایان کار است. پس از آنکه دادستان رسیدگی را متوقف کرد، یک سال فرصت دارد اتهام را دوباره به جریان بیندازد.
5. غیبت در جلسه‌ی دادگاه در مدتی که پرونده به تعویق افتاده است. حاضر نشدن در دادگاه طبق الزام، خودش جرمی جداگانه است (ماده ۱۴۵ قانون جزا)، و اتهام‌های در جریان یکی از عواملی است که دادستان می‌سنجد.

این هفته چه کاری می‌توانید بکنید؟

1. فرم بررسی اتهام را در مدارک افشاشده‌تان پیدا کنید، یا آن را از وکیلتان بخواهید.
2. جرم مورد اتهام را با فهرست‌های جرائم فاقد شرایط و اصولاً فاقد شرایط در بخش D. 4 مقایسه کنید.
3. هر چیزی را که به عوامل مورد نظر دادستان مربوط است یادداشت کنید: نداشتن سابقه‌ی قبلی، مشاوره‌ای که شروع کرده‌اید، جبران خسارتی که می‌توانید انجام دهید.
4. در این مدت همه‌ی شرایط وثیقه را رعایت کنید.
5. اگر شهروند کانادا نیستید، پیش از پذیرفتن هر پیشنهادی وضعیت مهاجرتی‌تان را به وکیلتان بگویید.
6. اگر لازم است برگه‌ها را به فارسی مرور کنید، راهنمای ما برای فارسی‌زبانانی که در منطقه‌ی بزرگ تورنتو متهم شده‌اند را بخوانید.

پرسش‌های متداول

آیا برای استفاده از برنامه‌ی جایگزین رسیدگی باید به جرم اعتراف کنم؟

نه. برنامه‌ی جایگزین رسیدگی راه حلی غیر از اعتراف به جرم است. شما باید مسئولیت رفتاری را که پایه‌ی اتهام است بپذیرید (بند (e) ماده ۷۱۵٫۴۹)، اما این اظهار نمی‌تواند در رسیدگی‌های مدنی یا کیفری به‌عنوان دلیل علیه شما به کار رود (ماده ۷۱۵٫۵۱).

آیا می‌توانم بار دوم هم از برنامه‌ی جایگزین رسیدگی استفاده کنم؟

بخش D. 4 آن را ممنوع نمی‌کند، اما شرکت قبلی در برنامه‌های عدالت محلی یکی از عواملی است که دادستان باید در نظر بگیرد.

آیا برای اتهام ضرب‌وجرح خانگی، برنامه‌ی جایگزین رسیدگی ممکن است؟

فقط در موارد استثنایی. جرائم خشونت علیه شریک زندگی اصولاً فاقد شرایط‌اند و به تأیید قبلی رئیس دفتر دادستانی یا نماینده‌ی او نیاز دارند.

اگر برنامه‌ی جایگزین رسیدگی پیشنهاد نشود، می‌توانم آن را از دادستان درخواست کنم؟

وکیلتان می‌تواند موضوع را مطرح کند و اطلاعات مربوط را در اختیار دادستان بگذارد، اما تصمیم با دادستان است. درخواست کردن به این معنا نیست که حتماً پیشنهادی داده می‌شود.

آیا برنامه‌ی جایگزین رسیدگی بر وضعیت مهاجرتی من اثر دارد؟

اتهامی که پس از برنامه‌ی جایگزین رسیدگی پس گرفته شود یا رسیدگی به آن متوقف شود، محکومیت نیست. صفحه‌ی ما درباره‌ی اینکه اتهام کیفری چگونه می‌تواند بر وضعیت اقامت دائم اثر بگذارد توضیح می‌دهد کدام نتیجه‌ها خطر مهاجرتی دارند، و یک وکیل مهاجرت باید وضعیت شما را تأیید کند.

آیا بعد از آن به تعلیق سابقه‌ی کیفری نیاز خواهم داشت؟

نه. تعلیق سابقه‌ی کیفری (record suspension، پیش‌تر عفو یا pardon) محکومیت را کنار می‌گذارد، و برنامه‌ی جایگزین رسیدگی محکومیتی به وجود نمی‌آورد. اگر محکومیت قدیمی‌تری دارید، دوره‌های انتظار برای تعلیق سابقه‌ی کیفری را ببینید.

دریافت کمک

دفتر حقوقی گامبریانی (Gambriani Law PC) می‌تواند فرم بررسی اتهام و مدارک افشاشده‌ی شما را به انگلیسی یا فارسی بررسی کند و توضیح دهد که آیا برنامه‌ی جایگزین رسیدگی در پرونده‌ی شما واقع‌بینانه است یا نه. هیچ وکیلی نمی‌تواند قول دهد که دادستان آن را پیشنهاد خواهد کرد. می‌توانید از دوشنبه تا جمعه، ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر، با شماره‌ی +1 647 970 3370 با دفتر تماس بگیرید.

این صفحه اطلاعات عمومی درباره‌ی سیاست پیگرد کیفری در انتاریو است، نه مشاوره‌ی حقوقی درباره‌ی پرونده‌ی شما.