هنوز شهروند نیستید: محکومیت کیفری در انتاریو چگونه می‌تواند بر وضعیت اقامت دائم شما اثر بگذارد؟

محکومیت در کانادا، مقیم دائم را به دلیل «جرم جدی» (serious criminality) غیرقابل‌پذیرش (inadmissible) می‌کند، اگر حداکثر مجازات آن جرم دست‌کم ۱۰ سال حبس باشد یا دادگاه بیش از شش ماه حبس تعیین کند (بند ۱(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان). این تشخیص می‌تواند به دستور اخراج (removal order) و از دست رفتن اقامت دائم بینجامد. اگر حکم شش ماه حبس یا بیشتر باشد، حق تجدیدنظر نزد بخش تجدیدنظر مهاجرت (Immigration Appeal Division) هم از بین می‌رود (ماده ۶۴).

این صفحه بخش کیفریِ این خطر را توضیح می‌دهد: کدام اتهام‌ها و کدام مجازات‌ها از مرزهای این قانون عبور می‌کنند، معافیت (discharge) یا حبس مشروط در جامعه (conditional sentence) چه چیزی را تغییر می‌دهد، و قاضیِ تعیین مجازات در انتاریو چه چیزهایی را می‌تواند در نظر بگیرد. دفتر حقوقی گامبریانی از متهمان در پرونده‌های کیفری دفاع می‌کند؛ مشاوره‌ی مهاجرتی نمی‌دهد، و هر کسی که وضعیت اقامتش در خطر است باید با یک وکیل مهاجرت هم صحبت کند. برای دیدن اتهام‌هایی که از آن‌ها دفاع می‌کنیم، به صفحه‌ی زمینه‌های فعالیت ما در دفاع کیفری سر بزنید.

یک پرونده‌ی کیفری، قدم به قدم، چگونه به مشکل مهاجرتی تبدیل می‌شود؟

دادگاه کیفری درباره‌ی وضعیت اقامت شما تصمیم نمی‌گیرد. این دادگاه درباره‌ی مجرمیت و مجازات تصمیم می‌گیرد. سپس مأموران فدرال این دو نتیجه را با قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان (Immigration and Refugee Protection Act) می‌سنجند. ترتیب کار به این شکل است.

مراحل ۳ تا ۶ به حقوق مهاجرت مربوط‌اند و بیرون از حوزه‌ی کار این دفترند. مراحل ۱ و ۲ جایی است که وکیل مدافع کیفری کار می‌کند، و همین دو مرحله تعیین می‌کنند که اصلاً مراحل بعدی پیش می‌آیند یا نه. به همین دلیل پرسش مهاجرتی باید پیش از هر اعتراف یا جلسه‌ی تعیین مجازات مطرح شود، نه بعد از آن.

کدام اتهام‌ها حداکثر مجازات ۱۰ سال یا بیشتر دارند؟

آزمون اول در بند ۱(a) ماده ۳۶ فقط به حداکثر مجازاتی نگاه می‌کند که قانون اجازه می‌دهد، نه مجازاتی که شما می‌گیرید. دو قاعده دامنه‌ی این آزمون را از آنچه مردم انتظار دارند وسیع‌تر می‌کند. اول، جرمی که هم از راه رسیدگی اختصاری (summary conviction) و هم از راه کیفرخواست (indictment) قابل پیگرد است، از این نظر کیفرخواستی به حساب می‌آید، حتی اگر دادستان (Crown) رسیدگی اختصاری را انتخاب کرده باشد (بند ۳(a) ماده ۳۶). دوم، دیوان عالی کانادا در پرونده‌ی تران (Tran v. Canada (Public Safety and Emergency Preparedness), 2017 SCC 50) حکم داد حداکثری که ملاک است، حداکثرِ قانونی در زمان ارتکاب جرم است. صفحه‌ی ما درباره‌ی اینکه انتخاب دادستان میان رسیدگی اختصاری و کیفرخواست چه چیزی را تغییر می‌دهد جرم‌های دوگانه (hybrid offences) را با جزئیات بیشتری توضیح می‌دهد.

رانندگی در حالت مستی بسیاری را غافلگیر می‌کند. حداقل مجازات برای بار اول یک جریمه‌ی نقدی است، اما حداکثر آن ۱۰ سال است، پس خودِ محکومیت به‌تنهایی به آزمون بند ۱(a) ماده ۳۶ می‌رسد. صفحه‌ی ما درباره‌ی دفاع در اتهام رانندگی در حالت مستی خود این اتهام را توضیح می‌دهد. صفحه‌ی ما درباره‌ی سرقت بیش از ۵٬۰۰۰ دلار و کمتر از آن نشان می‌دهد ارزش مالیِ ادعاشده تا چه اندازه می‌تواند اهمیت داشته باشد.

کدام مجازات‌ها از مرز شش ماه عبور می‌کنند؟

آزمون دوم به مجازاتی نگاه می‌کند که واقعاً تعیین شده است. دو عدد اهمیت دارند و این دو یکی نیستند: «بیش از شش ماه» برای غیرقابل‌پذیرش شدن (بند ۱(a) ماده ۳۶)، و «دست‌کم شش ماه» برای از دست رفتن حق تجدیدنظر (بند ۲ ماده ۶۴).

معافیت برای همه‌ی جرم‌ها ممکن نیست. قانون جزای کانادا آن را در جرم‌هایی که حداقل مجازات دارند یا حداکثر مجازاتشان ۱۴ سال یا حبس ابد است، ممنوع کرده است (بند ۱ ماده ۷۳۰)، و به همین دلیل در رانندگی در حالت مستی و کلاهبرداری بیش از ۵٬۰۰۰ دلار ممکن نیست. راهنمای ما درباره‌ی معنای هر نتیجه‌ی پرونده‌ی کیفری پس گرفته شدن اتهام، تعهد حفظ صلح (peace bond) و معافیت را با جزئیات توضیح می‌دهد. صفحه‌ی ما درباره‌ی حبس مشروط در جامعه در انتاریو شرایط امکان آن را شرح می‌دهد.

اگر مقیم دائم نیستید و با مجوز تحصیل، مجوز کار یا ویزای بازدید در کانادا هستید، قاعده‌ها سخت‌ترند: ببینید اتهام کیفری برای دانشجو، کارگر موقت یا گردشگر چه پیامدی دارد.

آیا قاضیِ تعیین مجازات می‌تواند وضعیت مهاجرتی را در نظر بگیرد؟

بله، در حدودی مشخص. دیوان عالی کانادا در پرونده‌ی فام (R. v. Pham, 2013 SCC 15) گفت قاضی می‌تواند پیامدهای جانبیِ مهاجرتی را در نظر بگیرد، به شرط آنکه مجازات تعیین‌شده با شدت جرم و میزان مسئولیت مجرم متناسب بماند. دیوان همچنین گفت نباید از فرایند تعیین مجازات سوءاستفاده کرد تا «مجازات‌های نامناسب و ساختگی» تعیین شود که اراده‌ی پارلمان را دور بزند، و قاضی موظف نیست در هر پرونده‌ای مجازات را کاهش دهد.

رأی فام همچنین نشان می‌دهد چرا زمان‌بندی مهم است. به قاضیِ دادگاه بدوی درباره‌ی پیامدهای مهاجرتی چیزی گفته نشده بود، و به همین دلیل دادگاه تجدیدنظر توانست مداخله کند. دیوان گفت اگر این موضوع در دادگاه بدوی مطرح نشده باشد و دادستان هم رضایت ندهد، باید مدارکی مانند سوگندنامه (affidavit) در مرحله‌ی تجدیدنظر ارائه شود. زمانی که رأی فام صادر شد، مرزِ از دست رفتن حق تجدیدنظر دو سال بود؛ پارلمان از آن زمان این مرز را در بند ۲ ماده ۶۴ به شش ماه کاهش داده است. صفحه‌ی ما درباره‌ی گزارش پیش از تعیین مجازات در انتاریو توضیح می‌دهد شرایط شخصی شما چگونه پیش از تعیین مجازات به اطلاع قاضی می‌رسد.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• وضعیت اقامت شما. این آزمون‌ها برای مقیمان دائم است. اتباع خارجی، مانند بازدیدکنندگان، دانشجویان و کارگران، با آزمون گسترده‌تری به نام «جرم» (criminality) روبه‌رو هستند: هر محکومیتی برای یک جرم کیفرخواستی، یا دو جرمی که از یک واقعه‌ی واحد ناشی نشده باشند (بند ۲(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان).
• تعلیق سابقه‌ی کیفری. غیرقابل‌پذیرش بودن نمی‌تواند بر محکومیتی استوار شود که برای آن تعلیق سابقه‌ی کیفری (record suspension) صادر شده و همچنان معتبر است (بند ۳(b) ماده ۳۶). ببینید برای درخواست تعلیق سابقه‌ی کیفری چقدر باید صبر کرد.
• پرونده‌های نوجوانان. مجازاتی که طبق قانون عدالت کیفری نوجوانان (Youth Criminal Justice Act) تعیین شده، نمی‌تواند مبنای غیرقابل‌پذیرش شدن طبق ماده ۳۶ باشد (بند ۳(e)(iii) ماده ۳۶).
• جرم‌های خارج از کشور. محکومیت در خارج از کانادا، یا عملی که در خارج از کانادا انجام شده، در صورتی حساب می‌شود که معادل کانادایی آن حداکثر ۱۰ سال یا بیشتر مجازات داشته باشد (بندهای ۱(b) و ۱(c) ماده ۳۶).
• تاریخ ارتکاب جرم. طبق رأی تران، حداکثری ملاک است که در زمان ارتکاب جرم اعتبار داشته است.
• برنامه‌ی شهروندی. قانون شهروندی (Citizenship Act) اعطای شهروندی را در مدتی که فرد به جرم کیفرخواستی متهم است، در دوره‌ی مراقبت است یا حبس می‌گذراند، ممنوع می‌کند، و همچنین پس از محکومیت به جرم کیفرخواستی در چهار سالِ پیش از درخواست (بندهای ۱ و ۲ ماده ۲۲). پس یک اتهامِ باز می‌تواند حتی پیش از صدور هر رأیی، درخواست شهروندی را به تأخیر بیندازد.

برای مثال: دو اتهام، دو خطر بسیار متفاوت

این‌ها مثال‌های فرضی‌اند، نه موکلان واقعی و نه نتیجه‌هایی که دفتر گرفته است. فرض کنید دو مقیم دائم که از ایران به کانادا آمده‌اند، در یک ماه در تورنتو متهم می‌شوند.

نفر اول به سرقت کالایی به ارزش ۸۰۰ دلار از یک فروشگاه متهم است. حداکثر مجازات دو سال است، پس خودِ محکومیت به آزمون ۱۰ سال نمی‌رسد. خطر فقط از حبس بیش از شش ماه ناشی می‌شود. دفاع همچنین می‌تواند نتیجه‌هایی را بررسی کند که به محکومیت نمی‌انجامند، مانند برنامه‌ی جایگزین رسیدگی (diversion) در تورنتو یا معافیت.

نفر دوم پس از آزمایش کنار جاده‌ای به رانندگی در حالت مستی متهم شده است. حتی اگر تنها مجازات، حداقل جریمه‌ی نقدی باشد، محکومیت برای جرمی با حداکثر ۱۰ سال به آزمون بند ۱(a) ماده ۳۶ می‌رسد، و معافیت هم به دلیل حداقل مجازات ممکن نیست. برای این فرد، قوت ادله و هر ایرادی بر پایه‌ی منشور حقوق و آزادی‌های کانادا (Charter) بسیار مهم‌تر از خود مجازات است. این دو پرونده در دادگاه شبیه به هم به نظر می‌رسند، اما آنچه از نظر مهاجرتی در خطر است اصلاً شبیه نیست.

مقیمان دائم پس از اتهام چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. پذیرفتن نخستین پیشنهاد بدون بررسی حداکثر مجازات. اعتراف به یک اتهامِ «کوچک‌تر» هم ممکن است جرمی با حداکثر ۱۰ سال باشد. شماره‌ی ماده را بررسی کنید، نه عنوان اتهام را.
2. نگفتن وضعیت اقامت به وکیل. وکیلتان باید از همان جلسه‌ی اول بداند که شما مقیم دائم هستید، نه شهروند.
3. یکی دانستن حبس مشروط و زندان. طبق رأی تران، این دو برای بند ۱(a) ماده ۳۶ متفاوت حساب می‌شوند، پس شکل مجازات می‌تواند به اندازه‌ی مدت آن اهمیت داشته باشد.
4. مطرح کردن موضوع مهاجرت فقط پس از تعیین مجازات. رأی فام روشن می‌کند که قاضی باید هنگام تعیین مجازات از این پیامدها مطلع شود؛ جبران آن در مرحله‌ی تجدیدنظر دشوارتر است.
5. فراموش کردن اتهام‌های دیگر. اتهام عدم رعایت شرایط که در جریان پرونده اضافه می‌شود، خودش خطر محکومیت جداگانه‌ای است.
6. دیر گرفتن مشاوره‌ی مهاجرتی. وکیل کیفری می‌تواند نتیجه‌ی پرونده‌ی کیفری را شکل دهد، اما پرسش‌های مربوط به اخراج، تجدیدنظر یا شهروندی را باید زود با یک وکیل مهاجرت در میان گذاشت.

این هفته چه کارهایی می‌توانید انجام دهید؟

1. کارت اقامت دائم یا تأییدیه‌ی اقامت دائم (confirmation of permanent residence) خود را پیدا کنید و تاریخی را که مقیم دائم شدید یادداشت کنید.
2. همه‌ی اتهام‌های درج‌شده در برگه‌هایتان را همراه با شماره‌ی ماده‌ی قانون جزای کانادا یادداشت کنید.
3. وضعیت اقامت، هر اتهام قبلی در کانادا یا خارج از کشور، و هر درخواست شهروندیِ در جریان را به وکیل مدافع کیفری خود بگویید.
4. با یک وکیل مهاجرت وقت مشاوره بگیرید تا هر دو وکیل بر اساس واقعیت‌های یکسان کار کنند.
5. همه‌ی شرایط آزادی را دقیقاً رعایت کنید تا اتهام تازه‌ای طبق ماده ۱۴۵ برایتان ثبت نشود.
6. تا وقتی پیامدهای کیفری و مهاجرتی هر دو برایتان توضیح داده نشده، هیچ اعترافی را نپذیرید و درباره‌اش وارد گفت‌وگو نشوید.
7. برای سامان دادن به بقیه‌ی کارها، از فهرست کارهای هفته‌ی اول پس از اتهام کیفری در تورنتو استفاده کنید.

پرسش‌های متداول

آیا تعهد حفظ صلح بر اقامت دائم اثر می‌گذارد؟

تعهد حفظ صلح طبق ماده ۸۱۰ قانون جزای کانادا یک دستور دادگاه است، نه محکومیت. آزمون‌های بند ۱(a) ماده ۳۶ با محکومیت فعال می‌شوند، پس تعهد حفظ صلح به‌خودی‌خود به آن‌ها نمی‌رسد. اما نقض تعهد حفظ صلح، جرمی جداگانه است.

آیا اتهامِ پس‌گرفته‌شده مشکلی ایجاد می‌کند؟

اتهامِ پس‌گرفته‌شده محکومیت نیست، پس به آزمون بند ۱(a) ماده ۳۶ نمی‌رسد. اما تا وقتی اتهام باز است، اگر برای جرم کیفرخواستی باشد، قانون شهروندی می‌تواند مانع اعطای شهروندی شود.

آیا مجازات شش ماه حبس بی‌خطر است؟

نه کاملاً. دقیقاً شش ماه «بیش از شش ماه» نیست، پس به آزمون مجازات در بند ۱(a) ماده ۳۶ نمی‌رسد. اما اگر حداکثر مجازات جرم ۱۰ سال باشد، فرد در هر حال غیرقابل‌پذیرش است، و مجازات دست‌کم شش ماه، حق تجدیدنظر را از بین می‌برد (بند ۲ ماده ۶۴).

آیا وکیلم می‌تواند به خاطر وضعیت اقامتم مجازات کوتاه‌تری درخواست کند؟

وکیلتان می‌تواند پیامدهای مهاجرتی را همراه با مدارک به قاضی ارائه کند و مجازاتی را درخواست کند که متناسب باشد و از این پیامدها جلوگیری کند. طبق رأی فام، قاضی می‌تواند آن‌ها را در نظر بگیرد، اما مجازات باید متناسب بماند و قاضی می‌تواند این درخواست را نپذیرد.

آیا محکومیت در ایران هم حساب می‌شود؟

ممکن است. بند ۱(b) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان، محکومیت‌های خارج از کانادا را برای رفتاری در بر می‌گیرد که در کانادا حداکثر ۱۰ سال یا بیشتر مجازات دارد. اینکه یک محکومیت خارجی به این آزمون می‌رسد یا نه، پرسشی از حوزه‌ی حقوق مهاجرت است.

آیا معافیت جایی دیده می‌شود؟

معافیت محکومیت نیست، اما سابقه‌ی دادگاه و سوابق پلیس همچنان وجود دارند. صفحه‌ی ما درباره‌ی آنچه گواهی‌های سوابق پلیسی انتاریو نشان می‌دهند توضیح می‌دهد هر نتیجه چگونه ظاهر می‌شود.

آیا ممکن است به این دلیل که شاید کانادا را ترک کنم، برای وثیقه در بازداشت بمانم؟

مقام قضایی می‌تواند متهم را در جایی که برای اطمینان از حضورش در دادگاه لازم است، در بازداشت نگه دارد (بند ۱۰(a) ماده ۵۱۵ قانون جزای کانادا)، و می‌تواند دستور تحویل گذرنامه‌ها را بدهد (بند ۴(f) ماده ۵۱۵). صفحه‌ی ما درباره‌ی روند جلسات وثیقه در انتاریو این مبانی را توضیح می‌دهد.

دریافت کمک

برای مقیم دائم، پرونده‌ی کیفری و پرونده‌ی مهاجرتی از روز اول به هم گره خورده‌اند. دفتر حقوقی گامبریانی در سراسر منطقه‌ی بزرگ تورنتو، به انگلیسی و فارسی، از متهمان در پرونده‌های کیفری دفاع می‌کند و در کنار وکیل مهاجرتِ موکل کار می‌کند تا راهبرد پرونده‌ی کیفری با آنچه در خطر است هماهنگ باشد. اگر شما یا یکی از اعضای خانواده‌تان فارسی‌زبان هستید، صفحه‌ی ما برای موکلان فارسی‌زبانی که در منطقه‌ی بزرگ تورنتو متهم شده‌اند نحوه‌ی کار ما را توضیح می‌دهد.

این صفحه اطلاعات عمومی درباره‌ی حقوق کیفری انتاریو و نحوه‌ی برخورد قانون مهاجرت فدرال با نتیجه‌های کیفری است. مشاوره‌ی مهاجرتی یا مشاوره‌ی حقوقی درباره‌ی وضعیت شما نیست.