در پیش‌دادرسی قضایی یک پرونده‌ی کیفری در انتاریو چه می‌گذرد؟

پیش‌دادرسی قضایی (judicial pre-trial یا JPT) جلسه‌ای است میان قاضی، دادستان (Crown) و وکیل شما، یا خود شما اگر وکیل ندارید. قاضی کمک می‌کند موضوعات مورد اختلاف محدودتر شود، درباره‌ی امکان حل‌وفصل پرونده (resolution) گفت‌وگو می‌کند و برآورد می‌کند محاکمه چقدر از وقت دادگاه را می‌گیرد. این جلسه محاکمه نیست: هیچ شاهدی شهادت نمی‌دهد، و معمولاً پیش از تعیین تاریخ محاکمه برگزار می‌شود.

بیشتر موکلان هرگز نام این مرحله را نشنیده‌اند، اما اغلب همین‌جاست که مسیر یک پرونده‌ی دفاع کیفری در انتاریو مشخص می‌شود: به سوی حل‌وفصل، یا به سوی محاکمه‌ای با برنامه‌ای روشن.

پیش‌دادرسی قضایی قدم به قدم چگونه پیش می‌رود؟

1. مدارک افشا و بررسی می‌شوند. پیش‌دادرسی قضایی فقط وقتی مفید است که بخش عمده‌ی پرونده رسیده باشد. صفحه‌ی ما درباره‌ی افشای مدارک (disclosure) در پرونده‌ی کیفری انتاریو این مرحله را توضیح می‌دهد.
2. اول جلسه‌ی پیش‌دادرسی با دادستان (Crown pre-trial) برگزار می‌شود. وکیل شما و دادستان درباره‌ی پرونده، موضع دادستان درباره‌ی حل‌وفصل و مجازات، و اینکه پرونده به محاکمه می‌رسد یا نه گفت‌وگو می‌کنند. به گفته‌ی دادگاه، جلسه‌ی پیش‌دادرسی با دادستان ممکن است حضوری، تلفنی یا با ایمیل برگزار شود، و توضیحات قواعد دادگاه می‌گوید این جلسه باید پیش از پیش‌دادرسی قضایی انجام شود.
3. پیش‌دادرسی قضایی وقت‌گیری می‌شود. طبق دستورالعمل رویه‌ای (practice direction) دادگاه درباره‌ی رأی جوردن (Jordan)، اگر به پیش‌دادرسی قضایی نیاز باشد، باید ظرف چهار ماه از ثبت اتهام با سوگند وقت آن تعیین شود، و اگر تا آن زمان بخش عمده‌ی مدارک نرسیده باشد، تعیین وقت آن الزامی است. کسی که وکیل ندارد می‌تواند از دادستان، از دادگاه مدیریت پرونده (case management court)، یا از دفتر دادگاه بخواهد به تعیین وقت آن کمک کنند.
4. مدارک به دست قاضی می‌رسد. دست‌کم سه روز پیش از پیش‌دادرسی قضایی، دادستان خلاصه‌ای از اتهامات (synopsis) را به قاضی پیش‌دادرسی می‌دهد، و دفاع هم در صورت امکان هر مدرک دیگری را دست‌کم سه روز زودتر می‌فرستد (بندهای ۴ و ۵ قاعده‌ی ۴٫۲).
5. خود جلسه. قاضی، دادستان و وکیل شما موضوعات بند ۳ قاعده‌ی ۴٫۲ را یکی‌یکی مرور می‌کنند. اطلاعیه‌ی رویه‌های مطلوب دادگاه می‌گوید هر پیش‌دادرسی قضایی باید دست‌کم برای ۲۰ دقیقه وقت‌گیری شود.
6. دستورها و قدم‌های بعدی. قاضی ممکن است برآورد زمان را تأیید کند، مهلت‌ها و تاریخ جلسه‌ها را تعیین کند، یا پیش‌دادرسی دیگری بگذارد (بند ۷ قاعده‌ی ۴٫۲). اگر پرونده حل‌وفصل نشود، معمولاً تاریخی برای اعتراف به جرم (guilty plea)، تحقیق مقدماتی (preliminary inquiry) یا محاکمه تعیین می‌شود.

پیش‌دادرسی قضایی کی برگزار می‌شود؟

هر پرونده‌ای پیش‌دادرسی قضایی ندارد. اطلاعیه‌ی دادگاه دادگستری انتاریو (Ontario Court of Justice) با عنوان رویه‌های مطلوب پیش‌دادرسی قضایی کیفری (Judicial Criminal Pre-trial Best Practices)، که آخرین بار در ۱۷ مارس ۲۰۲۵ به‌روز شده است، می‌گوید برای این پرونده‌ها باید پیش‌دادرسی قضایی تعیین شود:

• پرونده‌هایی که وکیل دارند و برآورد زمانشان سه روز یا بیشتر است، با احتساب درخواست‌های پیش از محاکمه (pre-trial applications)؛
• هر جرم جنسی؛
• هر پرونده‌ای که برای محاکمه یا تحقیق مقدماتی وقت گرفته و هیچ وکیل یا نماینده‌ی دارای پروانه (licensed agent) برایش ثبت نشده است؛
• وقتی دادستان یا دفاع پس از جلسه‌ی پیش‌دادرسی با دادستان، برای حل‌وفصل یا برآورد زمان پرونده، آن را درخواست کند؛ و
• وقتی دادگاه دستور آن را بدهد.

به گفته‌ی راهنمای دادگاه، برای کسی که وکیل ندارد، ممکن است پیش از تعیین وقت محاکمه برگزاری پیش‌دادرسی قضایی لازم باشد. در پرونده‌های جرائم جنسی، صفحه‌ی ما درباره‌ی اتهام تعرض جنسی در انتاریو روند کلی‌تر را توضیح می‌دهد.

چه کسانی حاضر می‌شوند، و چگونه؟

دادگاه دادگستری انتاریو پیش‌دادرسی قضایی را جلسه‌ای میان قاضی، دادستان و وکیل شما، اگر وکیل داشته باشید، توصیف می‌کند؛ اگر وکیل ندارید، خودتان حاضر می‌شوید. اطلاعیه‌ی رویه‌های مطلوب اضافه می‌کند که فقط دادستان و نمایندگان دارای پروانه‌ی دفاع، یا متهمی که وکیل ندارد، باید حاضر شوند؛ دیگران فقط با اجازه‌ی قاضی پیش‌دادرسی می‌توانند حاضر شوند؛ و حاضران باید اختیار گرفتن تصمیم‌های الزام‌آور درباره‌ی پرونده را داشته باشند.

طبق دستورالعمل رویه‌ای دادگاه درباره‌ی نحوه‌ی حضور (mode of appearance)، پیش‌دادرسی قضایی به‌صورت تصویری برگزار می‌شود، مگر اینکه یک مقام قضایی (judicial officer) دستور دیگری بدهد، و کسانی که وکیل ندارند و امکانات فنی لازم را ندارند، پیش‌دادرسی حضوری خواهند داشت. راهنمای دادگاه یادآوری می‌کند که قاضی همچنان می‌تواند از کسی که وکیل ندارد بخواهد حضوری بیاید. قواعد کیفری دادگاه دادگستری انتاریو (Criminal Rules of the Ontario Court of Justice) هم اجازه می‌دهند پیش‌دادرسی قضایی، با موافقت قاضی پیش‌دادرسی، به‌صورت تلفنی یا با فناوری دیگری برگزار شود (بند ۶ قاعده‌ی ۴٫۲). وقتی پیش‌دادرسی قضایی در ساختمان دادگاه برگزار می‌شود، به گفته‌ی اطلاعیه باید در اتاقی مخصوص که سالن دادگاه نیست، یا در جای دیگری باشد که حریم خصوصی را حفظ کند و گفت‌وگوی آزاد را آسان کند.

درباره‌ی چه چیزهایی صحبت می‌شود؟

بند ۳ قاعده‌ی ۴٫۲ قواعد کیفری می‌گوید طرفین باید با اختیار تصمیم‌گیری درباره‌ی این موضوعات به جلسه بیایند:

راهنمای دادگاه مثالی هم می‌زند: اگر قصد دارید استدلال کنید که حقوقتان طبق منشور نقض شده است، این را در پیش‌دادرسی قضایی بگویید تا وقت کافی برای محاکمه گرفته شود. اطلاعیه‌ی رویه‌های مطلوب می‌گوید قاضیان پیش‌دادرسی باید درباره‌ی نقاط قوت و ضعف پرونده‌ی هر طرف و قدم‌های لازم برای محاکمه راهنمایی روشنی به طرفین بدهند، و سابقه‌ی معناداری از گفت‌وگو نگه دارند تا طرفین در برابر تصمیم‌هایی که گرفته‌اند پاسخگو بمانند.

آیا در دادگاه عالی در تورنتو فرق می‌کند؟

بله. پرونده‌های سنگین، و پرونده‌هایی که متهم محاکمه در دادگاه عالی را انتخاب می‌کند، پیش‌دادرسی قضایی خودشان را در همان دادگاه دارند. در تورنتو، دفتر محاکمات کیفری (Criminal Trial Office) دادگاه عالی دادگستری انتاریو (Superior Court of Justice) در ۳۶۱ خیابان یونیورسیتی (361 University Avenue) وقت آن‌ها را تعیین می‌کند، و دستورالعمل رویه‌ای تورنتو روال متفاوتی را مقرر کرده است.

صفحه‌ی ما درباره‌ی پرونده‌های کیفری در ۳۶۱ خیابان یونیورسیتی توضیح می‌دهد پرونده چگونه به آن دادگاه می‌رسد و آنجا چه پیش می‌آید.

در پایان چه ممکن است پیش بیاید؟

دو حالت کلی. ممکن است پرونده حل‌وفصل شود: به گفته‌ی دادگاه، پیش‌دادرسی قضایی می‌تواند به پس گرفته شدن اتهام (withdrawal)، برنامه‌ی جایگزین رسیدگی (diversion) یا اعتراف به جرم بینجامد. یا پرونده جلو می‌رود و دادگاه معمولاً تاریخی برای اعتراف به جرم، تحقیق مقدماتی یا محاکمه تعیین می‌کند. قاضی پیش‌دادرسی همچنین می‌تواند برآورد زمان را تأیید یا تغییر دهد، برای درخواست‌ها یا باقی مدارک مهلت تعیین کند، تاریخ رسیدگی به درخواست‌ها را مشخص کند، و در صورت نیاز پیش‌دادرسی دیگری بگذارد (بند ۷ قاعده‌ی ۴٫۲). هر توافق یا پذیرش واقعیتی را می‌توان ثبت کرد و برای قاضی محاکمه به پرونده‌ی دادگاه پیوست کرد (بند ۸ قاعده‌ی ۴٫۲). اطلاعیه‌ی رویه‌های مطلوب اضافه می‌کند که قاضی پیش‌دادرسی باید دستور یک قدم پیگیری، مانند جلسه‌ی تأیید آمادگی (confirmation hearing)، پیش‌دادرسی قضایی دوم یا گواهی آمادگی (certificate of readiness)، را حداکثر تا ۱۰ هفته پیش از تاریخ محاکمه بدهد.

مهلت‌هایی که پس از آن می‌آیند مهم‌اند. در دادگاه دادگستری انتاریو، درخواست‌های پیش از محاکمه باید دست‌کم ۶۰ روز پیش از محاکمه رسیدگی شوند، مگر اینکه دادگاه دستور دیگری بدهد (بند ۱ قاعده‌ی ۲٫۴). اگر پرونده‌ی شما انتخاب نوع دادگاه (election) دارد، پیش‌دادرسی قضایی زمان مناسبی برای گفت‌وگو درباره‌ی آن است: ببینید قاضی به‌تنهایی یا هیئت منصفه، و تحقیق مقدماتی. برای اینکه بدانید هر پایان احتمالی چه چیزی برایتان باقی می‌گذارد، بخوانید هر نتیجه‌ی پرونده‌ی کیفری در انتاریو چه معنایی دارد.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• دادگاه. دادگاه دادگستری انتاریو از قاعده‌ی ۴٫۲ قواعد کیفری خود و اطلاعیه‌ی رویه‌های مطلوب پیروی می‌کند؛ دادگاه عالی در تورنتو از دستورالعمل رویه‌ای خودش و فرم ۱۷.
• اتهام و طول محاکمه. هر جرم جنسی، و پرونده‌هایی که وکیل دارند و برآورد زمانشان سه روز یا بیشتر است، باید پیش‌دادرسی قضایی داشته باشند (اطلاعیه‌ی رویه‌های مطلوب، بخش ۳).
• اینکه وکیل دارید یا نه. به جای متهمی که وکیل دارد، وکیلش صحبت می‌کند؛ متهمی که وکیل ندارد خودش حاضر می‌شود، و توضیحات قواعد می‌گوید پیش‌دادرسی با ثبت در صورت‌جلسه به‌ویژه برای او مفید است (قاعده‌ی ۴٫۲، توضیحات).
• مدارکی که هنوز نرسیده است. اگر بخش عمده‌ی مدارک ظرف چهار ماه از ثبت اتهام با سوگند نرسیده باشد، تعیین وقت پیش‌دادرسی قضایی الزامی است (دستورالعمل رویه‌ای زمان‌بندی محاکمه مطابق رأی جوردن).
• توافق بر سر اعتراف به جرم. دادگاه فقط وقتی می‌تواند اعتراف به جرم را بپذیرد که متهم، از جمله، بداند دادگاه به هیچ توافقی میان متهم و دادستان پایبند نیست (بند ۱٫۱ ماده ۶۰۶ قانون جزای کانادا، Criminal Code).
• وضعیت مهاجرتی. قاضی تعیین مجازات می‌تواند پیامدهای مهاجرتی را در نظر بگیرد، به شرط آنکه مجازات متناسب بماند (رأی دیوان عالی کانادا در پرونده‌ی فام، R. v. Pham, 2013 SCC 15).

اگر فارسی‌زبان هستید یا شهروند کانادا نیستید چه؟

اگر وکیل دارید، معمولاً خودتان در پیش‌دادرسی قضایی حاضر نمی‌شوید، چون اطلاعیه‌ی دادگاه حضور را به وکلا یا متهمی که وکیل ندارد محدود کرده است؛ پس گفت‌وگوی مهم همان است که پیش از جلسه انجام می‌شود. دستورهای شما به وکیل، روایت شما از واقعیت‌ها و نظرتان درباره‌ی هر پیشنهادی باید برای وکیلتان روشن باشد، و وکیلی که به فارسی کار می‌کند می‌تواند این‌ها را به زبان خودتان بشنود و نتیجه را هم به همان زبان به شما گزارش دهد. بخوانید راهنمای ما برای فارسی‌زبانانی که در منطقه‌ی بزرگ تورنتو متهم شده‌اند تا ببینید این کار چگونه انجام می‌شود.

اگر وکیل ندارید و خودتان در پیش‌دادرسی قضایی حاضر می‌شوید، نیازتان به مترجم را زود مطرح کنید. دولت انتاریو می‌گوید در پرونده‌های کیفری به هر زبانی که لازم باشد ترجمه‌ی شفاهی در دادگاه فراهم می‌کند، و منشور از حق کسی که زبان رسیدگی را نمی‌فهمد برای داشتن مترجم حمایت می‌کند (ماده ۱۴).

هر پیشنهاد حل‌وفصلی که در پیش‌دادرسی قضایی مطرح شود، باید پیش از پذیرفتن از نظر پیامدهای مهاجرتی سنجیده شود. برای مقیم دائم (permanent resident)، محکومیت به جرمی که حداکثر مجازاتش دست‌کم ۱۰ سال است، یا جرمی که برای آن بیش از شش ماه حبس تعیین شده است، می‌تواند به غیرقابل‌پذیرش شدن (inadmissibility) بینجامد (بند ۱(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان، Immigration and Refugee Protection Act). بخوانید اتهام کیفری چگونه می‌تواند بر وضعیت اقامت دائم اثر بگذارد. ما درباره‌ی بخش کیفری مشاوره می‌دهیم؛ مشاوره‌ی مهاجرتی را باید از یک وکیل مهاجرت گرفت.

برای مثال: پیش‌دادرسی قضایی در یک پرونده‌ی سرقت در ۱۰ خیابان آرموری

این یک مثال فرضی است، نه یک موکل واقعی و نه نتیجه‌ای که دفتر گرفته است. فرض کنید مردی که مقیم دائم است و راحت‌تر به فارسی حرف می‌زند، در تورنتو به سرقت از کارفرمایش متهم شده است. او وکیل دارد و پرونده‌اش در دادگاه دادگستری انتاریو در ۱۰ خیابان آرموری (10 Armoury Street) است. مدارک افشاشده صفحه‌های زیادی سوابق مالی را در بر می‌گیرد، و دفاع انتظار دارد محاکمه بیش از سه روز طول بکشد.

پیش از پیش‌دادرسی قضایی، وکیلش سوابق را به فارسی با او مرور می‌کند و جلسه‌ی پیش‌دادرسی با دادستان را برگزار می‌کند. در پیش‌دادرسی قضایی، که به‌صورت تصویری برگزار می‌شود، قاضی حرف هر دو طرف را می‌شنود و درباره‌ی نقاط قوت و ضعف هر کدام راهنمایی می‌کند، و طرفین بر سر برآورد زمان و واقعیت‌هایی که لازم نیست اثبات شوند به توافق می‌رسند. قاضی برای یک درخواست مبتنی بر منشور مهلت تعیین می‌کند.

پس از جلسه، وکیلش به فارسی به او گزارش می‌دهد که دادستان چه پیشنهادی داد و قاضی چه گفت. چون او مقیم دائم است، وکیلش و یک وکیل مهاجرت بررسی می‌کنند که هر گزینه برای وضعیت اقامت او چه معنایی دارد، پیش از آنکه او میان حل‌وفصل و تاریخ محاکمه تصمیم بگیرد.

مردم در مورد پیش‌دادرسی قضایی چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. رفتن به جلسه پیش از بررسی مدارک. طرفین باید اختیار تصمیم‌گیری درباره‌ی افشای مدارک، درخواست‌ها و حل‌وفصل را داشته باشند (بند ۳ قاعده‌ی ۴٫۲). این کار با پرونده‌ای که نیمه‌کاره خوانده شده دشوار است.
2. جا انداختن جلسه‌ی پیش‌دادرسی با دادستان. توضیحات قواعد می‌گوید جلسه‌ی پیش‌دادرسی با دادستان باید اول برگزار شود تا توافق‌ها و موضوعات اصلی متمرکز شوند.
3. دیر مطرح کردن موضوعی مربوط به منشور. راهنمای دادگاه می‌گوید آن را در پیش‌دادرسی قضایی مطرح کنید تا وقت کافی برای محاکمه گرفته شود؛ درخواست‌های پیش از محاکمه باید دست‌کم ۶۰ روز پیش از محاکمه رسیدگی شوند (بند ۱ قاعده‌ی ۲٫۴).
4. قطعی دانستن مجازاتی که پیشنهاد شده است. دادگاه به هیچ توافقی میان متهم و دادستان پایبند نیست (بند ۱٫۱ ماده ۶۰۶).
5. حرف زدن درباره‌ی واقعیت‌ها بدون مشورت. اگر وکیل ندارید، درباره‌ی آنچه درباره‌ی اتهامات می‌گویید محتاط باشید.
6. موکول کردن موضوع مهاجرت به بعد از اعتراف به جرم. پیامدها باید پیش از پذیرفتن حل‌وفصل سنجیده شوند.

این هفته چه کاری می‌توانید بکنید؟

1. از وکیلتان تاریخ پیش‌دادرسی قضایی، نحوه‌ی برگزاری آن (تصویری یا حضوری) و اینکه لازم است در دسترس باشید یا نه را بپرسید.
2. مدارک افشاشده را با وکیلتان بخوانید و هر چیزی را که کم است یا نادرست است فهرست کنید.
3. هر نگرانی‌ای درباره‌ی حقوقتان طبق منشور را، مثلاً درباره‌ی نحوه‌ی بازجویی یا بازرسی از شما، به وکیلتان بگویید.
4. هر چیزی را که ممکن است برای حل‌وفصل یا مجازات مهم باشد جمع کنید، مانند مدرک اشتغال، تحصیل یا مسئولیت‌های خانوادگی.
5. وضعیت مهاجرتی و هر برنامه‌ی سفرتان را به وکیلتان بگویید.
6. اگر وکیل ندارید، برای تعیین وقت پیش‌دادرسی قضایی با دفتر دادستانی یا دفتر دادگاه تماس بگیرید و اگر به مترجم نیاز دارید، بگویید.

پرسش‌های متداول

آیا خانواده‌ام می‌توانند به پیش‌دادرسی قضایی بیایند؟

معمولاً نه. اطلاعیه‌ی رویه‌های مطلوب می‌گوید فقط نمایندگان دادستان و دفاع، یا متهمی که وکیل ندارد، باید حاضر شوند، و دیگران فقط با اجازه‌ی قاضی پیش‌دادرسی.

آیا حرف‌هایی که در پیش‌دادرسی قضایی می‌زنم در محاکمه استفاده می‌شود؟

قواعد اجازه می‌دهند توافق‌ها یا پذیرش واقعیت‌هایی که در پیش‌دادرسی انجام می‌شود ثبت شود و برای قاضی محاکمه به پرونده‌ی دادگاه پیوست شود (بند ۸ قاعده‌ی ۴٫۲). این یکی از دلایلی است که متهمِ دارای وکیل صحبت را به وکیلش می‌سپارد.

پیش‌دادرسی قضایی چقدر طول می‌کشد؟

اطلاعیه‌ی رویه‌های مطلوب می‌گوید هر پیش‌دادرسی قضایی باید دست‌کم برای ۲۰ دقیقه وقت‌گیری شود. پرونده‌های پیچیده ممکن است به وقت بیشتر یا پیش‌دادرسی دیگری نیاز داشته باشند (بند ۷(d) قاعده‌ی ۴٫۲).

اگر وکیلم برود، لازم است خودم هم حاضر شوم؟

دادگاه پیش‌دادرسی قضایی را جلسه‌ای میان قاضی، دادستان و وکیل شما توصیف می‌کند، و می‌گوید اگر وکیل ندارید خودتان حاضر می‌شوید. برای بقیه‌ی جلسه‌هایتان بخوانید آیا باید خودتان در دادگاه حاضر شوید یا وکیلتان می‌تواند به جای شما حاضر شود.

آیا پیش‌دادرسی قضایی می‌تواند به برنامه‌ی جایگزین رسیدگی بینجامد؟

می‌تواند. دادگاه پس گرفته شدن اتهام، برنامه‌ی جایگزین رسیدگی و اعتراف به جرم را در میان نتیجه‌های ممکن نام می‌برد. صفحه‌ی ما درباره‌ی اینکه آیا برنامه‌ی جایگزین رسیدگی در تورنتو ممکن است توضیح می‌دهد چه کسانی واجد شرایط‌اند.

دریافت کمک

دفتر حقوقی گامبریانی (Gambriani Law PC) موکلان را در جلسه‌های پیش‌دادرسی با دادستان و پیش‌دادرسی قضایی در تورنتو و سراسر منطقه‌ی بزرگ تورنتو، به انگلیسی و فارسی، نمایندگی می‌کند. هیچ وکیلی نمی‌تواند از پیش قول دهد که پیش‌دادرسی به چه نتیجه‌ای می‌رسد، اما آمادگی دقیق برای آن روشن‌ترین تصویر را از گزینه‌هایتان به شما می‌دهد. دفتر ما در ۵۰۰۰ خیابان یانگ، واحد ۱۹۰۱ (Suite 1901, 5000 Yonge Street) در نورت‌یورک است، از دوشنبه تا جمعه، ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر باز است و شماره‌ی آن +1 647 970 3370 است. صفحه‌ی ما درباره‌ی دادگاه تورنتو در ۱۰ خیابان آرموری توضیح می‌دهد بیشتر پرونده‌های تورنتو کجا رسیدگی می‌شوند.

این صفحه اطلاعات عمومی درباره‌ی آیین دادرسی کیفری انتاریو است، نه مشاوره‌ی حقوقی درباره‌ی پرونده‌ی شما.