دانشجو، کارگر موقت یا گردشگر هستید و در انتاریو متهم شده‌اید: اقامت شما در کانادا چه می‌شود؟

اگر شهروند یا مقیم دائم کانادا نیستید، قانون مهاجرت شما را «تبعه‌ی خارجی» (foreign national) می‌داند و آستانه‌ی سخت‌تری برایتان دارد: یک محکومیت در کانادا برای جرمی که از طریق کیفرخواست قابل پیگرد است، یا دو محکومیت برای دو واقعه‌ی جدا، می‌تواند شما را غیرقابل‌پذیرش (inadmissible) کند. جرم دوگانه (hybrid offence) حتی با رسیدگی اختصاری هم کیفرخواستی حساب می‌شود. معافیت و پس گرفته شدن اتهام، محکومیت نیستند.

این صفحه برای دانشجویان بین‌المللی، دارندگان مجوز کار و بازدیدکنندگانی است که در انتاریو با اتهام کیفری روبه‌رو شده‌اند. دفتر حقوقی گامبریانی (Gambriani Law PC) در بخش کیفری پرونده از متهمان دفاع می‌کند؛ برای دیدن اتهام‌هایی که در آن‌ها وکالت می‌کنیم، زمینه‌های فعالیت ما در دفاع کیفری را ببینید. اگر مقیم دائم هستید، این صفحه برای شما نیست و قاعده‌ها فرق می‌کند: صفحه‌ی اثر محکومیت کیفری بر اقامت دائم را بخوانید. این دفتر مشاوره‌ی مهاجرتی نمی‌دهد. درباره‌ی وضعیت اقامت، مجوز تحصیل (study permit)، مجوز کار (work permit) یا تمدید آن‌ها، فقط یک نماینده‌ی مجاز مهاجرت (authorized representative) می‌تواند به شما مشاوره دهد.

پرونده‌ی کیفری قدم به قدم چگونه پیش می‌رود، و قانون مهاجرت کجا وارد می‌شود؟

دادگاه کیفری انتاریو درباره‌ی اقامت شما تصمیم نمی‌گیرد. این دادگاه فقط درباره‌ی مجرمیت و مجازات، طبق قانون جزای کانادا (Criminal Code)، تصمیم می‌گیرد. اما همین نتیجه بعدها با قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان (Immigration and Refugee Protection Act) سنجیده می‌شود. ترتیب کار معمولاً این است:

1. اتهام و آزادی. پس از اتهام، یا با برگه‌ای آزاد می‌شوید که تاریخ دادگاه و شرط‌هایتان در آن نوشته شده است، مانند اخطاریه‌ی حضور (appearance notice)، تعهدنامه (undertaking) یا دستور آزادی (release order)، یا پرونده به جلسه‌ی رسیدگی به وثیقه (bail hearing) می‌رود.
2. نخستین جلسه‌ی دادگاه. نخستین جلسه‌ی دادگاه (first appearance) معمولاً برای گرفتن مدارک پرونده و برنامه‌ریزی است، نه برای اعتراف. آنچه در نخستین جلسه‌ی دادگاه در تورنتو می‌گذرد، جداگانه توضیح داده شده است.
3. انتخاب دادستان. در جرم دوگانه، دادستان (Crown) انتخاب می‌کند که پرونده از راه رسیدگی اختصاری (summary conviction) پیش برود یا از راه رسیدگی از طریق کیفرخواست (indictment). این انتخاب در دادگاه اهمیت دارد، اما برای قانون مهاجرت تعیین‌کننده نیست.
4. راه‌حل پرونده. پرونده ممکن است با برنامه‌ی جایگزین رسیدگی (diversion) و پس گرفته شدن اتهام (withdrawal) تمام شود، با اعتراف و سپس معافیت (discharge) یا مجازات، یا با محاکمه و برائت یا محکومیت.
5. تعیین مجازات. اگر کار به محکومیت برسد، قاضی می‌تواند پیامدهای مهاجرتی را در نظر بگیرد، به شرط آنکه مجازات با شدت جرم و میزان مسئولیت متهم متناسب بماند (رأی دیوان عالی کانادا در پرونده‌ی فام، R. v. Pham, 2013 SCC 15).
6. گزارش مهاجرتی. مأموری که معتقد باشد یک تبعه‌ی خارجی در کانادا غیرقابل‌پذیرش است، می‌تواند گزارشی تهیه کند که برای وزیر فرستاده می‌شود. اگر وزیر گزارش را درست بداند، می‌تواند آن را برای جلسه‌ی رسیدگی به بخش مهاجرت (Immigration Division) بفرستد، یا در مواردی که مقررات تعیین کرده، خودش دستور اخراج (removal order) صادر کند (ماده ۴۴ قانون مهاجرت). این مرحله کار نماینده‌ی مهاجرت است، نه وکیل کیفری.

اگر دادستان رسیدگی اختصاری را انتخاب کند، چرا باز هم برای اقامت مهم است؟

بیشتر اتهام‌های رایج در انتاریو جرم دوگانه‌اند: قانون جزا به دادستان اجازه می‌دهد آن‌ها را از هر دو راه پیگیری کند. در دادگاه، این انتخاب واقعاً مهم است. برای نمونه، در رانندگی در حالت مستی، سقف حبس در رسیدگی از طریق کیفرخواست ۱۰ سال است و در رسیدگی اختصاری دو سال منهای یک روز (بند ۱ ماده ۳۲۰٫۱۹). جزئیات این دو مسیر در صفحه‌ی رسیدگی اختصاری یا کیفرخواست آمده است.

اما قانون مهاجرت به این انتخاب نگاه نمی‌کند. بند ۳(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت می‌گوید جرمی که می‌توان آن را به صورت اختصاری یا از طریق کیفرخواست پیگرد کرد، کیفرخواستی فرض می‌شود، «حتی اگر به صورت اختصاری پیگرد شده باشد». پس برای یک تبعه‌ی خارجی، یک محکومیت برای ضرب‌وجرح ساده یا دزدی کوچک از فروشگاه، با رسیدگی اختصاری، همچنان «محکومیت برای جرمی که از طریق کیفرخواست قابل پیگرد است» به حساب می‌آید و در بند ۲(a) قرار می‌گیرد.

اگر اتهام شما ضرب‌وجرح است، صفحه‌ی دفاع در اتهام ضرب‌وجرح روند پرونده را توضیح می‌دهد. برای اتهام دزدی از فروشگاه یا سرقت، صفحه‌ی دفاع در اتهام سرقت را ببینید.

معافیت، برنامه‌ی جایگزین رسیدگی و پس گرفته شدن اتهام چه فرقی با محکومیت دارند؟

برای یک تبعه‌ی خارجی، فاصله‌ی میان «محکومیت» و «نبودِ محکومیت» مهم‌ترین فاصله در کل پرونده است. سه راه به نتیجه‌ای می‌رسند که محکومیت نیست، و هر کدام شرط‌های خودش را دارد.

برنامه‌ی جایگزین رسیدگی. طبق دستورالعمل دادستانی انتاریو (Crown Prosecution Manual)، دادستان می‌تواند پس از آنکه متهم یک برنامه‌ی جامع را تمام کرد، اتهام را پس بگیرد یا رسیدگی را متوقف کند. متهم باید آماده باشد مسئولیت کاری را که به اتهام انجامیده بپذیرد و جبران کند. برخی جرم‌ها هرگز به این برنامه فرستاده نمی‌شوند، از جمله سرقت به عنف (robbery)، جرم‌های جنسی، ضرب‌وجرح شدید (aggravated assault) و رانندگی ساده در حالت مستی. شرایط این برنامه در تورنتو در صفحه‌ی برنامه‌ی جایگزین رسیدگی در تورنتو آمده است.

معافیت مطلق یا مشروط. معافیت پس از اعتراف یا اثبات مجرمیت می‌آید. دادگاه به جای محکوم کردن، متهم را معاف می‌کند، اگر این کار به نفع او باشد و با منافع عمومی مغایرت نداشته باشد (بند ۱ ماده ۷۳۰ قانون جزا). معافیت برای جرمی که حداقل مجازات اجباری (mandatory minimum) دارد، یا حداکثر مجازاتش ۱۴ سال یا حبس ابد است، ممکن نیست. فرد معاف‌شده «فرض می‌شود که محکوم نشده است» (بند ۳ ماده ۷۳۰).

پس گرفته شدن اتهام یا برائت. اگر دادستان اتهام را پس بگیرد یا پس از محاکمه برائت بگیرید، محکومیتی وجود ندارد. تفاوت دقیق این نتیجه‌ها و تعهد حفظ صلح (peace bond) در صفحه‌ی نتیجه‌های پرونده‌ی کیفری در انتاریو توضیح داده شده است.

یک نکته‌ی مهم: هیچ‌کدام از این‌ها به معنای «بدون هیچ ردی» نیست. اگر بعدها برای کار یا سفر گواهی سوابق خواستند، صفحه‌ی گواهی عدم سوء پیشینه‌ی کانادا (RCMP) توضیح می‌دهد چه چیزی در آن می‌آید.

چه چیزی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• حداکثر مجازات جرم. اگر حداکثر حبس جرم دست‌کم ۱۰ سال باشد، محکومیت در دسته‌ی «جرم جدی» قرار می‌گیرد، و این دسته برای اتباع خارجی هم اعمال می‌شود (بند ۱(a) ماده ۳۶).
• مدت حبسی که واقعاً تعیین می‌شود. حبس بیش از شش ماه هم محکومیت را به دسته‌ی جرم جدی می‌برد (همان بند). اینکه این تفاوت برای وضعیت شما چه معنایی دارد، پرسشی برای نماینده‌ی مهاجرت است.
• تعداد محکومیت‌ها. دو محکومیت برای جرم‌هایی که از یک واقعه‌ی واحد ناشی نشده‌اند، حتی اگر هر دو فقط اختصاری باشند، در بند ۲(a) می‌آیند.
• حداقل مجازات اجباری. جرمی که حداقل مجازات دارد، راه معافیت را می‌بندد (بند ۱ ماده ۷۳۰). رانندگی در حالت مستی برای بار اول دست‌کم ۱٬۰۰۰ دلار جریمه دارد (بند ۱ ماده ۳۲۰٫۱۹)؛ روند این اتهام در صفحه‌ی دفاع در اتهام رانندگی در حالت مستی آمده است.
• نوع اتهام برای برنامه‌ی جایگزین. دستورالعمل D. 4 فهرستی از جرم‌های مستثنا دارد. خشونت علیه شریک زندگی و مزاحمت کیفری (criminal harassment) فقط در موارد استثنایی و با تأیید رئیس دفتر دادستانی (Crown Attorney) یا جانشین او به این برنامه فرستاده می‌شوند.
• تعلیق سابقه یا برائت. محکومیتی که برایش تعلیق سابقه‌ی کیفری صادر شده و لغو نشده، یا محکومیتی که با برائت قطعی از میان رفته، مبنای غیرقابل‌پذیرش بودن نمی‌شود (بند ۳(b)).
• سن و نوع تخلف. مجازات نوجوانان طبق قانون عدالت کیفری نوجوانان و تخلف‌هایی که طبق قانون تخلفات (Contraventions Act) تخلف شمرده شده‌اند، مبنای غیرقابل‌پذیرش بودن نمی‌شوند (بند ۳(e)).

یک دانشجو با یک اتهام کوچک چه مسیری پیش رو دارد؟

نمونه‌ای فرضی: سارا دانشجوی سال دوم یکی از دانشگاه‌های تورنتو است و مجوز تحصیل دارد. او در فروشگاهی در نورت‌یورک به دزدی کالایی حدود ۱۲۰ دلاری متهم می‌شود و با یک تعهدنامه و تاریخ دادگاه آزاد می‌شود. دادستان رسیدگی اختصاری را انتخاب می‌کند. یکی از دوستانش می‌گوید: «در جلسه‌ی اول اعتراف کن، فقط یک جریمه است.»

اگر سارا اعتراف کند و محکوم شود، حتی با یک جریمه‌ی نقدی، این محکومیت برای جرمی دوگانه است و بند ۳(a) ماده ۳۶ آن را کیفرخواستی فرض می‌کند. وکیل مدافع پیش از هر تصمیمی مدارک پرونده را می‌گیرد و بررسی می‌کند که آیا دفاعی وجود دارد، آیا دادستان ممکن است برنامه‌ی جایگزین رسیدگی را پیشنهاد کند (سرقت در فهرست جرم‌های مستثنای D. 4 نیست)، و اگر کار به اعتراف برسد، آیا درخواست معافیت مشروط واقع‌بینانه است. هم‌زمان، سارا درباره‌ی مجوز تحصیلش با یک نماینده‌ی مجاز مهاجرت صحبت می‌کند. هیچ‌کدام از این راه‌ها از پیش قطعی نیست و هیچ وکیلی نمی‌تواند نتیجه را از پیش قول دهد؛ این مثال فقط نشان می‌دهد چرا ترتیب تصمیم‌ها مهم است.

چه اشتباه‌هایی در این پرونده‌ها رایج است؟

• اینکه رسیدگی اختصاری را «سابقه‌ی سبک» بدانید. برای قانون مهاجرت، جرم دوگانه همیشه کیفرخواستی فرض می‌شود.
• اعتراف در نخستین جلسه برای «تمام کردن کار». پیش از دیدن مدارک و پیش از صحبت با نماینده‌ی مهاجرت، اعتراف ممکن است راه‌هایی مانند برنامه‌ی جایگزین را ببندد.
• بی‌اهمیت دانستن جریمه‌ی نقدی. نوع مجازات، محکومیت را از میان نمی‌برد. جریمه پس از محکومیت می‌آید.
• جدی نگرفتن شرط‌های آزادی. رعایت نکردن شرط‌های دستور آزادی خودش جرم دوگانه‌ای است (بند ۵ ماده ۱۴۵ قانون جزا) و می‌تواند محکومیت دومی بسازد.
• اتهام تازه در دوره‌ی معافیت مشروط. اگر در دوره‌ی مراقبت (probation) به جرم دیگری محکوم شوید، دادگاه می‌تواند معافیت را لغو کند و شما را برای جرم نخست محکوم کند (بند ۴ ماده ۷۳۰).
• پول دادن به مشاور غیرمجاز. طبق صفحه‌ی رسمی اداره‌ی مهاجرت درباره‌ی نمایندگان، این اداره با نماینده‌ی پولیِ غیرمجاز کار نمی‌کند و ممکن است درخواست شما را برگرداند یا رد کند.

این هفته چه کارهایی می‌توانید بکنید؟

1. برگه‌ی آزادی، تاریخ دادگاه و فهرست شرط‌هایتان را کنار مجوز تحصیل یا کار و سند ورودتان بگذارید، تا هم وکیل کیفری و هم نماینده‌ی مهاجرت تصویر کامل را ببینند.
2. پیش از هر اعتراف یا پذیرفتن هر پیشنهادی، با وکیل مدافع کیفری صحبت کنید و از همان ابتدا بگویید که شهروند یا مقیم دائم نیستید.
3. یک نماینده‌ی مجاز مهاجرت پیدا کنید: وکیل یا پارالیگال (paralegal) عضو کانون حقوقی یک استان یا قلمرو، سردفتر عضو اتاق سردفتران کبک، یا مشاور عضو کالج مشاوران مهاجرت و شهروندی (College of Immigration and Citizenship Consultants).
4. همه‌ی شرط‌های آزادی را دقیق رعایت کنید، حتی اگر سخت یا بی‌معنا به نظر برسند.
5. نامه‌ی ثبت‌نام دانشگاه، نامه‌ی کارفرما و مدارک زندگی‌تان را جمع کنید؛ ممکن است در گفت‌وگو با دادستان یا در جلسه‌ی تعیین مجازات به کار بیایند.
6. درباره‌ی پرونده با هم‌خانه، هم‌کلاسی یا در شبکه‌های اجتماعی چیزی ننویسید و نگویید. فهرست کامل کارهای روزهای نخست در چک‌لیست هفته‌ی اول پس از اتهام در تورنتو آمده است.
7. اگر به دنبال وکیل فارسی‌زبان هستید، پیش از هر قراری مجوز او را بررسی کنید؛ صفحه‌ی بررسی و انتخاب وکیل فارسی‌زبان در انتاریو روش کار را نشان می‌دهد.

پرسش‌های متداول

آیا اتهامی که هنوز در جریان است، به‌تنهایی مرا غیرقابل‌پذیرش می‌کند؟

بند ۲(a) ماده ۳۶ از «محکوم شدن» در کانادا سخن می‌گوید، و اتهام به‌تنهایی محکومیت نیست. اما اینکه یک اتهامِ باز در درخواست تمدید یا درخواست تازه‌ی شما چه اثری دارد، پرسشی مهاجرتی است. پاسخ آن را از نماینده‌ی مجاز مهاجرت بگیرید.

اگر فقط جریمه‌ی نقدی بگیرم، باز هم محکومیت حساب می‌شود؟

بله. جریمه‌ی نقدی، مانند حبس یا دوره‌ی مراقبت، مجازاتی است که پس از محکومیت تعیین می‌شود. فقط معافیت است که قانون جزا آن را محکومیت به حساب نمی‌آورد.

آیا قاضی می‌تواند به خاطر وضعیت اقامتم مجازات را تغییر دهد؟

دیوان عالی کانادا در رأی فام گفته است که قاضی می‌تواند پیامدهای مهاجرتی را در نظر بگیرد، به شرط آنکه مجازات نهایی با شدت جرم و میزان مسئولیت متهم متناسب باشد. دادگاه نباید برای دور زدن قانون مهاجرت، مجازاتی ساختگی یا نامتناسب تعیین کند. پس این عامل باید در جلسه‌ی تعیین مجازات به‌روشنی مطرح شود.

اگر هنگام ارتکاب جرم زیر ۱۸ سال داشتم چه؟

طبق بند ۳(e) ماده ۳۶، جرمی که برای آن مجازات نوجوانان طبق قانون عدالت کیفری نوجوانان گرفته‌اید، مبنای غیرقابل‌پذیرش بودن نمی‌شود. اگر پرونده‌ی شما در دادگاه بزرگسالان رسیدگی شده یا مجازات بزرگسالان گرفته‌اید، وضعیت فرق می‌کند و باید جداگانه بررسی شود.

آیا تعلیق سابقه‌ی کیفری بعدها کمک می‌کند؟

محکومیتی که برایش طبق قانون سوابق کیفری (Criminal Records Act) تعلیق سابقه صادر شده و لغو نشده، مبنای غیرقابل‌پذیرش بودن نمی‌شود (بند ۳(b)). اما تعلیق سابقه فقط پس از گذشت دوره‌ای انتظار ممکن است؛ این دوره‌ها در صفحه‌ی دوره‌ی انتظار برای تعلیق سابقه‌ی کیفری آمده است.

آیا دفتر شما درباره‌ی تمدید مجوز تحصیل یا کار هم مشاوره می‌دهد؟

نه. دفتر حقوقی گامبریانی فقط در بخش کیفری پرونده وکالت می‌کند. برای هر پرسشی درباره‌ی وضعیت اقامت، مجوزها یا درخواست‌های مهاجرتی، باید با یک نماینده‌ی مجاز مهاجرت صحبت کنید، و بهتر است دو مشاور شما با اجازه‌ی خودتان با هم هماهنگ باشند.

دریافت کمک

دفتر حقوقی گامبریانی (Gambriani Law PC) را سورنا سربازوطن، بنیان‌گذار و وکیل اصلی دفتر، اداره می‌کند. او در سال ۲۰۱۵ در انتاریو به وکالت پذیرفته شد، عضو کانون حقوقی انتاریو (Law Society of Ontario)، کانون وکلای ایالت کالیفرنیا و انجمن وکلای کیفری است، و در دادگاه دادگستری انتاریو (Ontario Court of Justice)، دادگاه عالی دادگستری انتاریو (Superior Court of Justice) و دادگاه تجدیدنظر انتاریو حضور داشته است. مشاوره و وکالت در دادگاه به فارسی و انگلیسی انجام می‌شود، و نخستین مشاوره محرمانه است. دفتر در نورت‌یورک، ۵۰۰۰ خیابان یانگ، واحد ۱۹۰۱ (Suite 1901, 5000 Yonge Street)، M2N 7E9، از دوشنبه تا جمعه، ساعت ۹ صبح تا ۵ عصر باز است. تلفن دفتر: +1 647 970 3370. می‌توانید تماس بگیرید، از فرم تماس استفاده کنید یا پیام واتساپ بفرستید. نحوه‌ی کار ما با موکلان فارسی‌زبان در صفحه‌ی وکیل دفاع کیفری فارسی‌زبان در تورنتو توضیح داده شده است.

این صفحه اطلاعات عمومی درباره‌ی بخش کیفری پرونده‌ی اتباع خارجی در انتاریو و متن قانون مهاجرت است، نه مشاوره‌ی حقوقی یا مهاجرتی درباره‌ی پرونده‌ی شما.