رسیدگی اختصاری یا کیفرخواست: انتخاب دادستان چه چیزی را در پرونده‌ی شما تغییر می‌دهد؟

در جرمی دوگانه (hybrid offence) مانند ضرب‌وجرح یا سرقت زیر ۵٬۰۰۰ دلار، دادستان (Crown) انتخاب می‌کند که پرونده از طریق رسیدگی اختصاری (summary conviction) پیش برود یا از طریق کیفرخواست (indictment). این انتخاب حداکثر مجازات را تغییر می‌دهد، و همچنین اینکه آیا شما میان قاضی و هیئت منصفه (jury) حق انتخاب دارید، تجدیدنظرخواهی (appeal) به کدام دادگاه می‌رود، و چه مدت باید برای تعلیق سابقه‌ی کیفری (record suspension) صبر کنید. رسیدگی اختصاری مسیر سبک‌تر است: مگر اینکه قانون دیگری ترتیب دیگری تعیین کرده باشد، حداکثر مجازات ۵٬۰۰۰ دلار جریمه‌ی نقدی، دو سال منهای یک روز حبس، یا هر دو است.

عبارت «دادستان رسیدگی اختصاری را انتخاب کرد» در بیشتر پرونده‌های کیفری در انتاریو زود به گوش می‌رسد، اغلب بی‌آنکه کسی توضیحش دهد. در این صفحه معنای آن را می‌خوانید، و همچنین تنها حوزه‌ای را که این انتخاب در آن کمتر از انتظار مردم تغییری ایجاد می‌کند: مهاجرت.

جرم دوگانه چیست؟

جرم‌های کیفری سه دسته‌اند. برخی را فقط می‌توان از طریق رسیدگی اختصاری پیگرد کرد، برخی را فقط از طریق کیفرخواست، و بسیاری را، که جرم دوگانه نامیده می‌شوند، از هر دو راه. دادگاه دادگستری انتاریو (Ontario Court of Justice) توضیح می‌دهد که دادستان در جرم دوگانه بر اساس شدت عمل، سابقه‌ی کیفری قبلی متهم و عوامل دیگر تصمیم می‌گیرد که از کدام راه پیش برود، و این تصمیم بر مجازات احتمالی و بر اینکه متهم حق انتخاب نوع دادگاه (election) داشته باشد یا نه اثر می‌گذارد.

از نظر بسیاری از مقاصد حقوقی، قانون فدرال تفسیر (Interpretation Act) هر جرمی را که بتوان از طریق کیفرخواست پیگرد کرد، جرم کیفرخواستی (indictable offence) به حساب می‌آورد (بند ۱(a) ماده ۳۴). اما کسی که در رسیدگی اختصاری به جرمی دوگانه محکوم شود، صرفاً به سبب همین محکومیت، محکوم به جرم کیفرخواستی شناخته نمی‌شود (بند ۱(c) ماده ۳۴). این قاعده را به خاطر بسپارید: همان‌طور که در ادامه می‌بینید، قانون مهاجرت آن را کنار می‌گذارد.

برخی جرم‌ها در شرایط خاص حداکثر مجازات بالاتر یا حداقل مجازات دارند، مثلاً تعرض جنسی به شاکی زیر ۱۶ سال یا ثبت میزان الکل بالا در آزمایش، پس اتهام دقیق اهمیت دارد. صفحه‌ی ما درباره‌ی اتهام ضرب‌وجرح در انتاریو سطح‌های مختلف ضرب‌وجرح را توضیح می‌دهد. برای پرونده‌های مربوط به اموال، راهنمای ما درباره‌ی اتهام سرقت بیش از ۵٬۰۰۰ دلار و کمتر از آن را ببینید.

پرونده‌های رانندگی به یک تمایز دیگر هم نیاز دارند. اتهام کیفری رانندگی در حالت مستی طبق قانون جزای کانادا جرمی دوگانه است که در صفحه‌ی اتهام‌های رانندگی در حالت مستی توضیح داده‌ایم. عددی که دستگاه تنفس کنار جاده در محدوده‌ی هشدار (warn range، ۰٫۰۵ تا ۰٫۰۸) نشان دهد، باز موضوع دیگری است: این یک تعلیق گواهینامه طبق قانون استانی است، نه جرم کیفری، پس اصلاً مسیر رسیدگی اختصاری یا کیفرخواست ندارد.

انتخاب دادستان قدم به قدم چگونه پیش می‌رود؟

قانون جزای کانادا قانونی فدرال است، پس قواعد در سراسر انتاریو یکسان است. در تورنتو، بیشتر پرونده‌های کیفری بزرگسالان در دادگاه دادگستری انتاریو در ۱۰ خیابان آرموری (10 Armoury Street) شروع می‌شود. ترتیب معمول رویدادها این است.

1. اتهام مطرح می‌شود. سند اتهام (information) نام جرم را ذکر می‌کند.
2. انگشت‌نگاری. پلیس ممکن است از کسی که به جرمی دوگانه متهم شده انگشت‌نگاری کند، حتی اگر دادستان بعداً رسیدگی اختصاری را انتخاب کند، چون قانون شناسایی مجرمان (Identification of Criminals Act) جرم‌های اختصاری‌ای را هم در بر می‌گیرد که می‌توانستند از طریق کیفرخواست نیز پیگرد شوند (بند ۱ ماده ۲).
3. نخستین جلسه‌ی دادگاه (first appearance) و افشای مدارک (disclosure). انتخاب دادستان معمولاً در فرم بررسی اتهام (Charge Screening Form) دیده می‌شود که جزو مدارک افشاشده به شماست. به گفته‌ی دادگاه دادگستری انتاریو، این فرم معمولاً نشان می‌دهد که اتهام‌ها از طریق رسیدگی اختصاری پیش می‌روند یا از طریق کیفرخواست. صفحه‌ی ما درباره‌ی محتوای افشای مدارک در پرونده‌ی کیفری انتاریو بقیه‌ی این مجموعه را توضیح می‌دهد.
4. انتخاب نوع دادگاه، اگر مطرح باشد. اگر دادستان از طریق کیفرخواست پیش برود و جرم اجازه دهد، از شما خواسته می‌شود نحوه‌ی محاکمه‌تان را انتخاب کنید. به گفته‌ی دادگاه، وکیلتان، وکیل کشیک (duty counsel) یا قاضی یا مقام قضایی رئیس جلسه در دادگاه مدیریت پرونده (case management court) به شما می‌گوید که آیا چنین حقی دارید یا نه.
5. محاکمه یا حل‌وفصل. پرونده‌ی اختصاری در دادگاه دادگستری انتاریو می‌ماند. پرونده‌ی کیفرخواستی ممکن است همان‌جا بماند یا به دادگاه عالی دادگستری انتاریو (Superior Court of Justice) برود که در تورنتو، برای پرونده‌های کیفری، در ۳۶۱ خیابان یونیورسیتی (361 University Avenue) مستقر است.
6. مجازات و پس از آن. مسیر رسیدگی، سقف مجازات، دادگاهی که به تجدیدنظرخواهی رسیدگی می‌کند و مدت انتظار برای تعلیق سابقه‌ی کیفری را تعیین می‌کند.

برای اینکه بدانید یک روز در دادگاه تورنتو چگونه می‌گذرد، راهنمای ما درباره‌ی دادگاه‌های کیفری ۱۰ خیابان آرموری را بخوانید.

این انتخاب چه چیزی را در محاکمه‌ی شما تغییر می‌دهد؟

اگر دادستان رسیدگی اختصاری را انتخاب کند، نه حق انتخاب نوع دادگاه در کار است و نه هیئت منصفه. محاکمه در دادگاه رسیدگی اختصاری (summary conviction court) برگزار می‌شود که قانون جزا آن را مقام قضایی (justice) یا قاضی دادگاه استانی (provincial court judge) تعریف می‌کند (ماده ۷۸۵)، پس در انتاریو پرونده در دادگاه دادگستری انتاریو می‌ماند.

اگر دادستان از طریق کیفرخواست پیش برود، در بسیاری از جرم‌ها میان قاضی و هیئت منصفه حق انتخاب دارید. گزینه‌ها عبارت‌اند از: محاکمه نزد قاضی دادگاه استانی بدون هیئت منصفه، نزد قاضی بدون هیئت منصفه، یا نزد قاضی و هیئت منصفه (بندهای ۲ و ۲٫۱ ماده ۵۳۶). اگر انتخاب نکنید، فرض می‌شود که قاضی و هیئت منصفه را انتخاب کرده‌اید. در جرم‌هایی که مجازاتشان ۱۴ سال یا بیشتر است، اگر به دادگاه عالی بروید، می‌توانید درخواست تحقیق مقدماتی (preliminary inquiry) هم بکنید (بندهای ۲ و ۴ ماده ۵۳۶).

برخی جرم‌های کیفرخواستی اصلاً حق انتخاب ندارند: دادگاه استانی بر برخی جرم‌ها صلاحیت مطلق (absolute jurisdiction) دارد، برای نمونه سرقت و کلاهبرداری با ارزش ۵٬۰۰۰ دلار یا کمتر (ماده ۵۵۳). انتخاب نوع دادگاه، پس از انجام، ممکن است بدون رضایت دادستان قابل تغییر نباشد، پس باید با مشاوره‌ی دقیق انجام شود. پرونده‌هایی که به دادگاه بالاتر می‌روند، در ساختمان دادگاه عالی برای پرونده‌های کیفری در ۳۶۱ خیابان یونیورسیتی رسیدگی می‌شوند.

این انتخاب پس از پرونده چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

ردیف گواهی سوابق را آسان می‌توان اشتباه فهمید. قانون اصلاح بررسی سوابق پلیسی ۲۰۱۵ انتاریو (Police Record Checks Reform Act, 2015)، محکومیت‌ها را پس از پنج سال فقط برای جرم‌هایی کنار می‌گذارد که «فقط از طریق رسیدگی اختصاری قابل پیگرد باشند». جرم دوگانه‌ای که دادستان اتفاقاً آن را به‌صورت اختصاری پیگرد کرده، مشمول این قاعده نمی‌شود. صفحه‌ی ما درباره‌ی آنچه هر نوع گواهی سوابق پلیسی در انتاریو افشا می‌کند سه سطح این گواهی را توضیح می‌دهد.

در مقابل، مدت انتظار برای تعلیق سابقه‌ی کیفری تابع شیوه‌ای است که جرم واقعاً پیگرد شده است (بند ۱ ماده ۴ قانون سوابق کیفری، Criminal Records Act). برای اینکه بدانید این مدت از چه زمانی شروع می‌شود، صفحه‌ی چه مدت باید برای تعلیق سابقه‌ی کیفری صبر کنید را ببینید.

مسیر تجدیدنظرخواهی هم اهمیت دارد، چون دادگاه و قواعد آن متفاوت است. راهنمای ما درباره‌ی تجدیدنظرخواهی از محکومیت کیفری در انتاریو هر دو مسیر را توضیح می‌دهد.

چه عواملی پاسخ را در پرونده‌ی شما تغییر می‌دهد؟

• وضعیت مهاجرتی. از نظر قواعد مربوط به غیرقابل‌پذیرش شدن (inadmissibility) در قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان، جرمی که از هر دو راه قابل پیگرد است، کیفرخواستی فرض می‌شود، حتی اگر به‌صورت اختصاری پیگرد شده باشد (بند ۳(a) ماده ۳۶). انتخاب رسیدگی اختصاری به‌تنهایی از مقیم دائم (permanent resident)، یا از گردشگر، دانشجو یا کارگر، محافظت نمی‌کند.
• حداکثر مجازات جرم، نه مجازاتی که انتظارش را دارید. مقیم دائم در صورت محکومیت به جرمی که حداکثر مجازاتش دست‌کم ۱۰ سال است، یا وقتی بیش از شش ماه حبس برایش تعیین شود، به دلیل جرم جدی (serious criminality) غیرقابل‌پذیرش می‌شود (بند ۱(a) ماده ۳۶). تبعه‌ی خارجی (foreign national) با محکومیت به جرمی که از طریق کیفرخواست قابل مجازات است، به دلیل ارتکاب جرم (criminality) غیرقابل‌پذیرش می‌شود (بند ۲(a) ماده ۳۶).
• حداقل مجازات‌ها و جرم‌هایی با مجازات ۱۴ سال. معافیت (discharge) برای جرمی که حداقل مجازات دارد، یا جرمی که مجازاتش ۱۴ سال یا حبس ابد است، ممکن نیست (بند ۱ ماده ۷۳۰ قانون جزا).
• زمانی که از حادثه گذشته است. رسیدگی اختصاری را نمی‌توان بیش از ۱۲ ماه پس از رویدادهای مربوط آغاز کرد، مگر اینکه دادستان و دفاع توافق کنند (بند ۲ ماده ۷۸۶).
• صلاحیت مطلق. در جرم‌های فهرست‌شده در ماده ۵۵۳، مانند سرقت یا کلاهبرداری با ارزش ۵٬۰۰۰ دلار یا کمتر، حتی پرونده‌ی کیفرخواستی هم بدون حق انتخاب در دادگاه دادگستری انتاریو می‌ماند.

اگر وضعیت شما در کانادا هنوز دائم نیست، یا مقیم دائم هستید، پیش از اعلام هر موضعی در برابر اتهام (plea)، صفحه‌ی محکومیت کیفری در انتاریو چگونه می‌تواند بر وضعیت اقامت دائم اثر بگذارد را بخوانید. ما درباره‌ی بخش کیفری مشاوره می‌دهیم؛ مشاوره‌ی مهاجرتی را باید از یک وکیل مهاجرت گرفت.

برای مثال: انتخاب رسیدگی اختصاری که باز هم برای مهاجرت مهم است

این یک مثال فرضی است، نه یک موکل واقعی و نه نتیجه‌ای که دفتر گرفته است. فرض کنید دانشجوی بین‌المللی ۲۲ ساله‌ای از ایران که با مجوز تحصیل (study permit) در تورنتو زندگی می‌کند، پس از حادثه‌ای در فروشگاهی در نورت‌یورک به سرقت زیر ۵٬۰۰۰ دلار متهم می‌شود. مدارک افشاشده به دستش می‌رسد و در فرم بررسی اتهام آمده است که دادستان رسیدگی اختصاری را انتخاب کرده است. دوستی به او می‌گوید «اختصاری» یعنی موضوع جزئی است و روی هیچ چیز اثری ندارد.

وکیلش به فارسی توضیح می‌دهد که چرا این همه‌ی ماجرا نیست. سقف مجازات پایین‌تر است و هیئت منصفه‌ای در کار نیست، و این درست است. اما سرقت را می‌توان از هر دو راه پیگرد کرد، پس از نظر مهاجرت کیفرخواستی فرض می‌شود (بند ۳(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان)، و محکومیت به جرمی که از طریق کیفرخواست قابل مجازات است، می‌تواند تبعه‌ی خارجی را به دلیل ارتکاب جرم غیرقابل‌پذیرش کند (بند ۲(a) ماده ۳۶).

پس پرسش اصلی مسیر رسیدگی نیست، بلکه نتیجه است. وکیل ابتدا نتیجه‌هایی را بررسی می‌کند که به محکومیت نمی‌انجامند، مانند برنامه‌ی جایگزین رسیدگی (diversion) یا معافیت، که طبق قانون جزا محکومیت به حساب نمی‌آید (بند ۳ ماده ۷۳۰)، و به او توصیه می‌کند پیش از اعلام هر موضعی در برابر اتهام با یک وکیل مهاجرت صحبت کند. انتخاب رسیدگی اختصاری دامنه‌ی مجازات را شکل داد؛ اما تکلیف خطر مهاجرتی را روشن نکرد.

مردم درباره‌ی اتهام اختصاری و کیفرخواستی چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. اینکه «اختصاری» را به معنای «بدون سابقه‌ی کیفری» بگیرند. محکومیت در رسیدگی اختصاری هم محکومیت کیفری است. در گواهی‌های سوابق پلیسی افشا می‌شود، و برای جرم دوگانه، قاعده‌ی کنار گذاشتن محکومیت پس از پنج سال اعمال نمی‌شود.
2. اینکه تصور کنند انتخاب رسیدگی اختصاری از وضعیت مهاجرتی محافظت می‌کند. قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان، برای مقاصد خودش، جرم‌های دوگانه را کیفرخواستی فرض می‌کند (بند ۳(a) ماده ۳۶)، هر مسیری که دادستان انتخاب کرده باشد.
3. اعتراف سریع به جرم (guilty plea) به این دلیل که پرونده «فقط اختصاری» است. سقف پایین‌تر مجازات ممکن است اعتراف به جرم را کم‌اهمیت جلوه دهد، اما خودِ محکومیت می‌تواند پیامدهایی برای مهاجرت، سفر و کار داشته باشد.
4. از دست دادن فرصت انتخاب نوع دادگاه. اگر از شما بخواهند نوع دادگاه را انتخاب کنید و انتخاب نکنید، فرض می‌شود قاضی و هیئت منصفه را انتخاب کرده‌اید (بندهای ۲ و ۲٫۱ ماده ۵۳۶).
5. نخواندن مدارک افشاشده. فرم بررسی اتهام اغلب مسیر و موضع دادستان را نشان می‌دهد. از وکیلتان بخواهید آن را با شما مرور کند.

این هفته چه کارهایی می‌توانید بکنید؟

1. برگه‌های آزادی و تاریخ جلسه‌ی بعدی دادگاهتان را پیدا کنید و آن‌ها را کنار هر مدرک افشاشده‌ای که دریافت کرده‌اید نگه دارید.
2. فرم بررسی اتهام را در میان مدارک افشاشده پیدا کنید و یادداشت کنید که در آن رسیدگی اختصاری آمده است یا کیفرخواست.
3. وضعیت مهاجرتی‌تان را بنویسید: شهروند، مقیم دائم، یا دارنده‌ی مجوز، همراه با تاریخ انقضای مجوز.
4. فهرستی از هر اتهام یا محکومیت قبلی، در کانادا یا جای دیگر، تهیه کنید تا به‌طور محرمانه با وکیلتان در میان بگذارید.
5. پیش از آنکه درباره‌ی معنای این مسیر برای خودتان مشاوره بگیرید، نوع دادگاه را انتخاب نکنید و در برابر اتهام اعلام موضع نکنید.
6. اگر جریان دادگاه را به فارسی بهتر دنبال می‌کنید، همین حالا به وکیلتان بگویید تا مترجم شفاهی دادگاه (court interpreter) زودتر درخواست شود.

اگر با فارسی راحت‌ترید، راهنمای ما برای فارسی‌زبانانی که در منطقه‌ی بزرگ تورنتو متهم شده‌اند توضیح می‌دهد که چگونه از نخستین تماس به فارسی کار می‌کنیم.

پرسش‌های متداول

آیا می‌توانم از دادستان بخواهم رسیدگی اختصاری را انتخاب کند؟

این انتخاب با دادستان است. دادگاه شدت جرم و سابقه‌ی کیفری قبلی متهم را از جمله عوامل این تصمیم برمی‌شمارد. وکیلتان می‌تواند هنگام گفت‌وگو با دادستان اطلاعاتی را مطرح کند که به این عوامل مربوط است، اما هیچ‌کس نمی‌تواند نتیجه را از پیش قول دهد.

اگر دادستان رسیدگی اختصاری را انتخاب کرده، چرا از من انگشت‌نگاری کردند؟

قانون شناسایی مجرمان اجازه می‌دهد از کسی که به جرم کیفرخواستی متهم است، یا به جرم اختصاری‌ای که می‌توانست از طریق کیفرخواست هم پیگرد شود، انگشت‌نگاری شود (بند ۱ ماده ۲). پس اتهام دوگانه، هر مسیری که دادستان بعداً انتخاب کند، انگشت‌نگاری را مجاز می‌کند.

آیا پرونده‌ی اختصاری زودتر تمام می‌شود؟

نه لزوماً. «اختصاری» به نوع رسیدگی اشاره دارد، نه به سرعت آن. برای پرونده‌های دادگاه دادگستری انتاریو، دستورالعمل رویه‌ای (practice direction) دادگاه می‌گوید تاریخ‌هایی برای محاکمه پیشنهاد می‌کند که انتظار می‌رود محاکمه ظرف ۱۵ ماه از تاریخی که سند اتهام با سوگند تنظیم شده است تمام شود.

آیا یک پارالیگال (paralegal) می‌تواند اتهام اختصاری را پیگیری کند؟

فقط برخی را. دادگاه دادگستری انتاریو یادآوری می‌کند که پارالیگال‌ها فقط در برخی اتهام‌های کیفری می‌توانند نمایندگی و مشاوره ارائه دهند، و به فهرست کانون حقوقی انتاریو (Law Society of Ontario) از جرم‌های اختصاری مجاز ارجاع می‌دهد. پیش از سپردن کار به هر کسی، بپرسید آیا اجازه دارد اتهام شما را بپذیرد یا نه.

آیا در هر دو مسیر می‌توانم مترجم شفاهی دادگاه داشته باشم؟

بله. ماده ۱۴ منشور حقوق و آزادی‌های کانادا (Charter) به متهمی که زبان دادرسی را نمی‌فهمد، حق داشتن مترجم شفاهی را می‌دهد، و وزارت دادستانی کل انتاریو (Ministry of the Attorney General) در پرونده‌های کیفری برای هر زبانی که لازم باشد ترجمه‌ی شفاهی فراهم می‌کند. اگر وکیلتان مترجم درخواست نکند، توصیه‌ی دولت انتاریو این است که در نخستین جلسه‌ی دادگاه، به‌طور رسمی و در صورت‌جلسه (on the record)، موضوع را به قاضی یا وکیلتان بگویید.

آیا می‌توانم از محکومیت در رسیدگی اختصاری تجدیدنظر بخواهم؟

بله. در انتاریو، تجدیدنظرخواهی از محکومیت اختصاری به دادگاه عالی دادگستری انتاریو می‌رود (بند ۱(a) ماده ۸۱۲ و ماده ۸۱۳)، در حالی که تجدیدنظرخواهی از محکومیت از طریق کیفرخواست به دادگاه تجدیدنظر انتاریو می‌رود (ماده ۶۷۵). مهلت‌ها کوتاه است، پس سریع اقدام کنید.

آیا مسیر رسیدگی بر حجم کار دفاع اثر دارد؟

ممکن است. انتخاب نوع دادگاه، تحقیق مقدماتی یا محاکمه با هیئت منصفه مرحله‌هایی اضافه می‌کند، در حالی که محاکمه‌ی اختصاری در یک دادگاه می‌ماند. صفحه‌ی ما درباره‌ی عوامل تعیین‌کننده‌ی هزینه‌ی دفاع کیفری در تورنتو مرحله‌هایی را که کار بیشتری می‌طلبند مرور می‌کند.

دریافت کمک

دفتر حقوقی گامبریانی (Gambriani Law PC) می‌تواند به انگلیسی یا فارسی توضیح دهد که انتخاب دادستان برای پرونده‌ی شما چه معنایی دارد، از جمله جنبه‌ی مهاجرتی یک اتهام دوگانه. هیچ وکیلی نمی‌تواند نتیجه را از پیش قول دهد، اما فهمیدن مسیری که پرونده‌تان در آن است، نخستین قدم برای گرفتن تصمیم‌های درست درباره‌ی آن است. می‌توانید از دوشنبه تا جمعه، ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر، با شماره‌ی +1 647 970 3370 با دفتر تماس بگیرید. دفتر در ۵۰۰۰ خیابان یانگ، واحد ۱۹۰۱ (Suite 1901, 5000 Yonge Street) در نورت‌یورک قرار دارد.

این صفحه اطلاعات عمومی درباره‌ی حقوق کیفری کانادا و اجرای آن در انتاریو است، نه مشاوره‌ی حقوقی درباره‌ی پرونده‌ی شما.