آیا می‌توانید مجازاتتان را در خانه بگذرانید؟ حبس مشروط در جامعه در انتاریو

گاهی. اگر قاضی به این نتیجه برسد که مجازات مناسب، حبس کمتر از دو سال است، قانون جزای کانادا (Criminal Code) اجازه می‌دهد این مجازات به جای زندان، در جامعه و تحت شرایط معین و زیر نظر یک ناظر گذرانده شود. این کار نباید امنیت جامعه را به خطر بیندازد، جرم نباید حداقل حبس داشته باشد، و فهرستی از جرم‌های جدی، از جمله تعرض جنسی (sexual assault) وقتی از طریق کیفرخواست پیگیری شود، از آن مستثنا است.

حبس مشروط در جامعه (conditional sentence) همچنان مجازات حبس است؛ فقط به شکل دیگری گذرانده می‌شود. این یکی از چند پایان ممکن برای یک پرونده‌ی کیفری در انتاریو است، و قواعد آن در سال ۲۰۲۶ بار دیگر تغییر کرد.

حبس مشروط در جامعه قدم به قدم چگونه تعیین می‌شود؟

هیچ فرم درخواستی وجود ندارد. درخواست حبس مشروط در جامعه در جلسه‌ی تعیین مجازات (sentencing hearing) مطرح می‌شود، پس از اعتراف به جرم (guilty plea) یا احراز مجرمیت (finding of guilt). این جلسه در همان دادگاهی برگزار می‌شود که به پرونده رسیدگی کرده است؛ برای بسیاری از پرونده‌های تورنتو، این دادگاه دادگستری انتاریو (Ontario Court of Justice) در ۱۰ خیابان آرموری (10 Armoury Street) است. راهنمای ما درباره‌ی دادگاه تورنتو در ۱۰ خیابان آرموری توضیح می‌دهد این ساختمان چگونه کار می‌کند.

1. اعتراف به جرم یا احراز مجرمیت. دادگاه دادگستری انتاریو می‌گوید قاضی ممکن است بی‌درنگ یا در تاریخی دیگر برایتان مجازات تعیین کند.
2. اطلاعاتی درباره‌ی خود شما. قاضی ممکن است دستور تهیه‌ی گزارش پیش از تعیین مجازات (pre-sentence report) را بدهد. یک مأمور مراقبت (probation officer) با شما، با کسانی که شما را می‌شناسند و با قربانیان احتمالی گفت‌وگو می‌کند، و دادگاه می‌گوید تهیه‌ی این گزارش‌ها معمولاً حدود شش هفته طول می‌کشد. صفحه‌ی ما درباره‌ی آنچه گزارش پیش از تعیین مجازات در بر می‌گیرد این گفت‌وگو را توضیح می‌دهد.
3. جلسه‌ی تعیین مجازات. دادستان (Crown) و وکیل مدافع هر کدام برای مجازاتی استدلال می‌کنند. دادستان ممکن است سابقه‌ی کیفری شما و بیانیه‌ی آثار جرم بر قربانی (victim impact statement) را به دادگاه ارائه دهد.
4. تصمیم. اگر قاضی به حبس کمتر از دو سال برسد و همه‌ی شرط‌های ماده ۷۴۲٫۱ فراهم باشد، ممکن است دستور دهد این حبس در جامعه گذرانده شود. پیش از آن، دادگاه باید بررسی کند که آیا ممنوعیت داشتن سلاح گرم طبق ماده ۱۰۹ یا ۱۱۰ اعمال می‌شود یا نه (ماده ۷۴۲٫۲).
5. توضیح دستور. دادگاه باید نسخه‌ای از دستور را به شما بدهد، آن را توضیح دهد و اقدامات معقولی انجام دهد تا مطمئن شود آن را فهمیده‌اید (بند ۳ ماده ۷۴۲٫۳).
6. گزارش دادن. ظرف دو روز کاری خود را به ناظر (supervisor) معرفی می‌کنید، مگر اینکه دادگاه مهلت بیشتری بدهد، و پس از آن هر طور که ناظر تعیین کند گزارش می‌دهید (بند ۱(c) ماده ۷۴۲٫۳).

حبس مشروط در جامعه چه زمانی ممکن است؟

ماده ۷۴۲٫۱ قانون جزا، با اصلاحات سال ۲۰۲۶، شرط‌ها را تعیین می‌کند. همه‌ی آن‌ها باید فراهم باشد:

چند مورد از این شرط‌ها به شیوه‌ی پیگیری دادستان بستگی دارد، و به همین دلیل انتخاب میان رسیدگی اختصاری (summary conviction) و رسیدگی از طریق کیفرخواست (indictment) ممکن است در تعیین مجازات اهمیت پیدا کند. صفحه‌ی ما درباره‌ی اینکه انتخاب دادستان چه چیزی را تغییر می‌دهد این تصمیم را توضیح می‌دهد.

قاضی چگونه تصمیم می‌گیرد؟

قاضی اهداف تعیین مجازات در ماده ۷۱۸ را به کار می‌گیرد: محکوم کردن رفتار غیرقانونی، بازدارندگی، جدا کردن مجرمان از جامعه در صورت لزوم، بازپروری، جبران خسارت، و تقویت حس مسئولیت. مجازات باید با شدت جرم و میزان مسئولیت مجرم متناسب باشد (ماده ۷۱۸٫۱). اگر مجازات‌های کم‌محدودیت‌تر ممکن است مناسب باشد، نباید مجرم را از آزادی محروم کرد (بند (d) ماده ۷۱۸٫۲)، و همه‌ی مجازات‌های معقول به جز حبس باید بررسی شود، با توجه ویژه به شرایط مجرمان بومی (Indigenous) (بند (e) ماده ۷۱۸٫۲).

اطلاعات مربوط به زندگی و برنامه‌های شما می‌تواند در اینکه قاضی مجازات در جامعه را مناسب بداند یا نه نقش اصلی داشته باشد. اگر گزارش پیش از تعیین مجازات تهیه نشده باشد، دادگاه دادگستری انتاریو پیشنهاد می‌کند درباره‌ی کار، خانواده و شرایط شخصی‌تان به قاضی اطلاعات بدهید.

چه شرایطی همراه آن است؟

هر دستور حبس مشروط در جامعه این شرایط اجباری را دارد (بند ۱ ماده ۷۴۲٫۳):

• نظم عمومی را حفظ کنید و رفتار شایسته داشته باشید؛
• هر زمان که لازم باشد در دادگاه حاضر شوید؛
• ظرف دو روز کاری، یا مهلت بیشتری که دادگاه تعیین کند، خود را به ناظر معرفی کنید و پس از آن هر طور که ناظر بخواهد گزارش دهید؛
• در حوزه‌ی صلاحیت دادگاه (jurisdiction) بمانید، مگر اینکه دادگاه یا ناظر کتباً اجازه‌ی خروج بدهد؛ و
• هر تغییر نام یا نشانی را از قبل، و هر تغییر شغل را بی‌درنگ، به دادگاه یا ناظر اطلاع دهید.

دادگاه می‌تواند شرایط اختیاری هم اضافه کند (بند ۲ ماده ۷۴۲٫۳)، مانند ننوشیدن الکل یا مصرف نکردن مواد مخدر، دادن نمونه برای بررسی این موضوع، نداشتن تماس با افراد یا مکان‌های نام‌برده، نداشتن سلاح، تأمین هزینه‌ی افراد تحت تکفل، تا ۲۴۰ ساعت خدمات اجتماعی (community service) در مدتی که از ۱۸ ماه بیشتر نباشد، شرکت در یک برنامه‌ی درمانی تأییدشده، و شرایط معقول دیگری برای رفتار شایسته. قانون جزا اصطلاح «حبس خانگی (house arrest)» را به کار نمی‌برد؛ هر الزامی به ماندن در خانه از همین اختیار کلی آخر ناشی می‌شود (بند ۲(f) ماده ۷۴۲٫۳).

اگر شرایط زندگی‌تان تغییر کند، ناظر می‌تواند تغییر شرایط اختیاری را پیشنهاد دهد، و شما یا دادستان می‌توانید ظرف هفت روز از دریافت اطلاعیه، درخواست برگزاری جلسه کنید (ماده ۷۴۲٫۴).

کسی که زبان جلسه‌های دادگاه را نمی‌فهمد، حق دارد مترجم داشته باشد (ماده ۱۴ منشور حقوق و آزادی‌های کانادا، Charter)، و دولت انتاریو در پرونده‌های کیفری به هر زبانی که لازم باشد ترجمه‌ی شفاهی دادگاه را فراهم می‌کند. اگر فارسی زبان اولتان است، راهنمای ما برای فارسی‌زبانانی که در منطقه‌ی بزرگ تورنتو متهم شده‌اند توضیح می‌دهد مترجم شفاهی دادگاه (court interpreter) و وکیل فارسی‌زبان چگونه با هم کار می‌کنند.

آیا در دوره‌ی حبس مشروط می‌توانید سفر کنید یا محل زندگی‌تان را تغییر دهید؟

فقط با اجازه. شرط اجباریِ ماندن در حوزه‌ی صلاحیت دادگاه یعنی برای هر سفری به بیرون از آن، باید از قبل اجازه‌ی کتبی دادگاه یا ناظر را بگیرید (بند ۱(d) ماده ۷۴۲٫۳). این شامل دیدار با خانواده در خارج از کشور هم می‌شود، مثلاً سفر به ایران. زود درخواست کنید و اجازه‌نامه را همراه داشته باشید.

اگر به حوزه‌ی قضایی دیگری (territorial division) نقل مکان کنید، دادگاه می‌تواند به درخواست ناظر، دستور را به دادگاهی در آنجا منتقل کند (ماده ۷۴۲٫۵).

اگر سفر مورد نظرتان به ایران است، راهنمای جداگانه‌ی ما توضیح می‌دهد در دوره‌ی مراقبت یا حبس مشروط، اجازه‌ی کتبی سفر به ایران را چگونه باید گرفت.

اگر یکی از شرایط نقض شود چه می‌شود؟

پیامدها می‌تواند جدی باشد، و بار اثبات بر دوش شماست. اگر دادگاه بر پایه‌ی توازن احتمالات (balance of probabilities) قانع شود که بدون عذر موجه (reasonable excuse) یکی از شرایط را نقض کرده‌اید، و اثبات عذر هم بر عهده‌ی شماست، می‌تواند یکی از این تصمیم‌ها را بگیرد (بند ۹ ماده ۷۴۲٫۶):

خود این روند هم پیامدهایی دارد. از وقتی که ادعای نقض شرایط با حکم جلب (warrant)، بازداشت یا دستور حضور در دادگاه آغاز شود (بند ۱ ماده ۷۴۲٫۶)، شمارش مدت مجازات تا تصمیم دادگاه متوقف می‌شود (بند ۱۰ ماده ۷۴۲٫۶). اگر در این فاصله بازداشت نباشید، همه‌ی شرایط همچنان برقرار است (بند ۱۱ ماده ۷۴۲٫۶). اگر ادعا پس گرفته یا رد شود، یا عذر موجه داشته باشید، مدت متوقف‌شده جزو مجازاتِ گذرانده‌شده حساب می‌شود (بند ۱۵ ماده ۷۴۲٫۶).

حتی اگر نقض شرایط ثابت شود، دادگاه می‌تواند در موارد استثنایی بخشی از مدت متوقف‌شده را گذرانده‌شده حساب کند (بندهای ۱۶ و ۱۷ ماده ۷۴۲٫۶). حکم حبس تازه برای جرمی دیگر هم حبس مشروط در جامعه را تا وقتی که به خاطر آن پرونده‌ی دیگر در زندان هستید متوقف می‌کند (بند ۱ ماده ۷۴۲٫۷).

چه فرقی با زندان، دوره‌ی مراقبت یا معافیت دارد؟

حبس مشروط در جامعه مجازات حبسی است که پس از محکومیت تعیین می‌شود و در جامعه گذرانده می‌شود. نتیجه‌های دیگر به شکل متفاوتی عمل می‌کنند.

چون حبس مشروط در جامعه پس از محکومیت تعیین می‌شود، سابقه‌ی کیفری بر جا می‌گذارد، در حالی که معافیت محکومیت به شمار نمی‌آید. راهنمای ما درباره‌ی معنای هر یک از نتیجه‌های پرونده‌ی کیفری در انتاریو آن‌ها را با جزئیات بیشتر مقایسه می‌کند. پاک کردن سابقه در آینده روندی جداگانه است که در صفحه‌ی ما درباره‌ی مدت انتظار برای درخواست تعلیق سابقه‌ی کیفری (record suspension) توضیح داده شده است.

آیا حبس مشروط در جامعه از نظر مهاجرتی زندان حساب می‌شود؟

برای یکی از معیارها، نه. طبق قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان (Immigration and Refugee Protection Act)، مقیم دائم (permanent resident) در صورتی به دلیل جرم جدی (serious criminality) غیرقابل‌پذیرش (inadmissible) می‌شود که به جرمی محکوم شود که حداکثر مجازاتش دست‌کم ۱۰ سال است، یا برایش بیش از شش ماه حبس تعیین شده باشد (بند ۱(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان). دیوان عالی کانادا در پرونده‌ی تران (Tran v. Canada (Public Safety and Emergency Preparedness), 2017 SCC 50) رأی داد که حبس مشروط در جامعه از نظر این بند «مدت حبس» به شمار نمی‌آید.

این قاعده محدودیت‌هایی دارد. معیار ۱۰ سال فقط به حداکثر مجازات جرم نگاه می‌کند، پس وقتی حداکثر مجازات ۱۰ سال یا بیشتر است، حبس مشروط در جامعه کمکی نمی‌کند. جرمی که دادستان می‌توانست به هر دو روش پیگیری کند، از این نظر کیفرخواستی حساب می‌شود، حتی اگر از طریق رسیدگی اختصاری پیش رفته باشد (بند ۳(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان).

قاضی تعیین مجازات می‌تواند پیامدهای مهاجرتی را هم در نظر بگیرد. دیوان عالی کانادا در پرونده‌ی فام (R. v. Pham, 2013 SCC 15) گفت قاضی می‌تواند این پیامدها را در نظر بگیرد، به شرط آنکه مجازات با شدت جرم و میزان مسئولیت مجرم متناسب بماند. صفحه‌ی ما درباره‌ی اینکه محکومیت کیفری چگونه می‌تواند بر وضعیت اقامت دائم اثر بگذارد هر دو معیار را شرح می‌دهد. ما درباره‌ی بخش کیفری مشاوره می‌دهیم؛ مشاوره‌ی مهاجرتی را باید از یک وکیل مهاجرت گرفت.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• اینکه دادستان از طریق کیفرخواست پیش برود یا نه. تعرض جنسی و جرم‌های جنسی‌ای که قربانی آن‌ها زیر ۱۸ سال است، فقط وقتی مستثنا هستند که از طریق کیفرخواست پیگیری شوند (بندهای (c.1) و (c.2) ماده ۷۴۲٫۱).
• حداقل حبس. هر جرمی که حداقل حبس داشته باشد، امکان حبس مشروط در جامعه را از بین می‌برد (بند (b) ماده ۷۴۲٫۱). برای نمونه، دومین جرم رانندگی در حالت مستی (impaired driving) حداقل ۳۰ روز حبس دارد (بند ۱ ماده ۳۲۰٫۱۹).
• مدت مجازات. حبس مشروط در جامعه فقط وقتی ممکن است که دادگاه حبس کمتر از دو سال تعیین کند (ماده ۷۴۲٫۱). اگر مجازات مناسب دو سال یا بیشتر باشد، این گزینه در کار نیست.
• خطر برای جامعه. دادگاه باید قانع شود که گذراندن مجازات در جامعه امنیت جامعه را به خطر نمی‌اندازد (بند (a) ماده ۷۴۲٫۱).
• سلاح گرم. دادگاه باید پیش از صدور دستور حبس مشروط در جامعه، ممنوعیت داشتن سلاح را بررسی کند، و شرط نداشتن سلاح جایگزین آن نمی‌شود (ماده ۷۴۲٫۲).
• وضعیت مهاجرتی. پیامدهای مهاجرتی ممکن است در محدوده‌ی تناسب مجازات سنجیده شود (رأی فام).

برای مثال: یک مجازات، دو نتیجه‌ی بسیار متفاوت

این یک مثال فرضی است، نه یک موکل واقعی و نه نتیجه‌ای که دفتر گرفته است. فرض کنید زنی ۴۰ ساله و مقیم دائم که از ایران به تورنتو آمده است، اعتراف می‌کند که طی چند ماه کمی کمتر از ۵٬۰۰۰ دلار از کارفرمایش برداشته است. حداکثر مجازات سرقت ۵٬۰۰۰ دلار یا کمتر، وقتی از طریق کیفرخواست پیگیری شود، دو سال است (بند (b) ماده ۳۳۴)، پس معیار ۱۰ سال در بند ۱(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان فراهم نیست.

دادستان نه ماه حبس می‌خواهد. اگر این مدت در زندان گذرانده شود، حبسی بیش از شش ماه است و او به دلیل جرم جدی غیرقابل‌پذیرش می‌شود. وکیلش برای همان نه ماه، اما در جامعه، استدلال می‌کند: او بخشی از پول را برگردانده است، سابقه‌ای ندارد و از دو فرزند نگهداری می‌کند. طبق رأی تران، حبس مشروط نه‌ماهه در جامعه از نظر بند ۱(a) ماده ۳۶ مدت حبس به شمار نمی‌آید.

وکیل همچنین، همان‌طور که رأی فام اجازه می‌دهد، پیامدهای مهاجرتی را پیش روی قاضی می‌گذارد و می‌پذیرد که مجازات باید متناسب بماند. قاضی ممکن است بپذیرد یا نپذیرد؛ نکته این است که این استدلال باید در جلسه‌ی تعیین مجازات و همراه با مدرک مطرح می‌شد.

مردم درباره‌ی حبس مشروط در جامعه چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. اینکه آن را «حبس خانگی» بنامند و سبک بپندارند. این حبسی است که در جامعه گذرانده می‌شود، و نقض شرایط می‌تواند شما را برای باقی‌مانده‌ی آن به زندان بفرستد (بند ۹ ماده ۷۴۲٫۶).
2. رفتن به جلسه‌ی تعیین مجازات بدون برنامه. قاضی باید قانع شود که جامعه در امان است؛ نامه‌ها، مدرک اشتغال و یک برنامه‌ی مکتوب همان مدرک‌هایی است که این را نشان می‌دهد.
3. سفر بدون اجازه‌ی کتبی. خروج از حوزه‌ی صلاحیت دادگاه بدون اجازه‌ی کتبی دادگاه یا ناظر، نقض یکی از شرایط اجباری است (بند ۱(d) ماده ۷۴۲٫۳).
4. نادیده گرفتن وضعیت مهاجرتی تا پس از تعیین مجازات. حبس بیش از شش ماه در زندان و حبس مشروط در جامعه با همان مدت، طبق بند ۱(a) ماده ۳۶ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان نتیجه‌های متفاوتی دارند.

این هفته چه کاری می‌توانید بکنید؟

1. تاریخ جلسه‌ی تعیین مجازات و شماره‌ی شعبه را یادداشت کنید و مطمئن شوید که آیا دستور تهیه‌ی گزارش پیش از تعیین مجازات داده شده است یا نه.
2. مدرک کار یا تحصیل، مسئولیت‌های نگهداری از دیگران، سوابق مشاوره و هر اقدامی که برای جبران آسیب انجام داده‌اید را جمع کنید.
3. از دو یا سه نفر که شما را خوب می‌شناسند بخواهید نامه بنویسند، به انگلیسی یا همراه با ترجمه.
4. وضعیت مهاجرتی‌تان، هر سفری که در برنامه دارید و هر پرونده‌ای که در دادگاه خانواده دارید را به وکیلتان بگویید.
5. اگر به مترجم شفاهی نیاز دارید، همین حالا به وکیلتان بگویید تا پیش از جلسه درخواست شود.

پرسش‌های متداول

آیا حبس مشروط در جامعه سابقه‌ی کیفری بر جا می‌گذارد؟

بله. این مجازات پس از محکومیت تعیین می‌شود، پس محکومیت در سابقه‌ی شما ثبت است. معافیت فرق دارد، چون فرد محکوم‌نشده به شمار می‌آید (بند ۳ ماده ۷۳۰).

آیا در دوره‌ی حبس مشروط در جامعه می‌توانم به کارم ادامه دهم؟

شرایط اجباری مانع کار کردن شما نمی‌شود، اما باید هر تغییر شغل یا حرفه را بی‌درنگ به دادگاه یا ناظرتان اطلاع دهید (بند ۱(e) ماده ۷۴۲٫۳). شرایط اختیاری، مانند خدمات اجتماعی، را قاضی تعیین می‌کند.

آیا برای رانندگی در حالت مستی حبس مشروط در جامعه ممکن است؟

نه در جایی که حداقل حبس اعمال می‌شود. طبق بند ۱ ماده ۳۲۰٫۱۹، دومین جرم رانندگی در حالت مستی حداقل ۳۰ روز حبس و جرم سوم یا بعدی حداقل ۱۲۰ روز حبس دارد، و همین امکان حبس مشروط در جامعه را از بین می‌برد (بند (b) ماده ۷۴۲٫۱). صفحه‌ی ما درباره‌ی اتهام رانندگی در حالت مستی در انتاریو مجازات‌ها را توضیح می‌دهد.

اگر فکر می‌کنم مجازات اشتباه بوده است چه کنم؟

می‌توان نسبت به مجازات تجدیدنظرخواهی (appeal) کرد، اما مهلت آن کوتاه است. بخوانید چگونه در انتاریو نسبت به محکومیت یا مجازات کیفری تجدیدنظرخواهی کنید و هر چه زودتر با یک وکیل صحبت کنید.

آیا مهم است پرونده‌ام در کدام دادگاه باشد؟

قانون تعیین مجازات در دادگاه دادگستری انتاریو و دادگاه عالی دادگستری انتاریو (Superior Court of Justice) یکسان است. صفحه‌ی ما درباره‌ی پرونده‌های کیفری دادگاه عالی در ۳۶۱ خیابان یونیورسیتی این دادگاه را در تورنتو توضیح می‌دهد.

دریافت کمک

اینکه حبس مشروط در جامعه گزینه‌ای واقع‌بینانه باشد یا نه، اغلب پیش از آنکه قاضی چیزی بگوید روشن می‌شود: با انتخاب دادستان، با اعتراف به جرم و با مدارکی که در جلسه‌ی تعیین مجازات ارائه می‌شود. دفتر حقوقی گامبریانی (Gambriani Law PC) از دفترش در نورت‌یورک، در ۵۰۰۰ خیابان یانگ، واحد ۱۹۰۱ (Suite 1901, 5000 Yonge Street)، دفاعیات مربوط به تعیین مجازات را برای موکلانی در تورنتو و سراسر منطقه‌ی بزرگ تورنتو، به انگلیسی و فارسی، آماده می‌کند. می‌توانید از دوشنبه تا جمعه، ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر، با شماره‌ی +1 647 970 3370 با دفتر تماس بگیرید. هیچ وکیلی نمی‌تواند مجازات مشخصی را از پیش قول دهد.

این صفحه اطلاعات عمومی درباره‌ی قانون تعیین مجازات در کانادا است، نه مشاوره‌ی حقوقی درباره‌ی پرونده‌ی شما.