در دوران مراقبت (probation) یا حبس مشروط، می‌توانید به ایران سفر کنید؟

ممکن است، اما اگر دستور شما شرط ماندن در حوزه‌ی دادگاه را دارد، فقط با اجازه‌ی کتبی و پیش از حرکت. در حبس مشروط در جامعه (conditional sentence) این شرط اجباری است و اجازه را دادگاه یا ناظر (supervisor) می‌دهد. در دوره‌ی مراقبت (probation)، این شرط فقط وقتی وجود دارد که قاضی آن را در دستور نوشته باشد، و اجازه را دادگاه یا مأمور مراقبت (probation officer) می‌دهد.

این صفحه برای ایرانی‌کانادایی‌هایی است که پس از تعیین مجازات در انتاریو، در دوره‌ی مراقبت یا حبس مشروط هستند و ناگهان باید برای بیماری پدر یا مادر، عروسی یا مراسم ختم به ایران بروند. این صفحه فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران. اگر هنوز محاکمه نشده‌اید و با شرایط وثیقه آزاد هستید، در مرحله‌ی دیگری با قواعد دیگری هستید و این صفحه درباره‌ی آن مرحله نیست. برای دیدن همه‌ی پرونده‌هایی که دفتر ما در آن‌ها کار می‌کند، به صفحه‌ی زمینه‌های فعالیت ما سر بزنید.

پیش از خرید بلیت، قدم به قدم چه باید کرد؟

اجازه‌ی سفر بخشی از خود حکم شماست، نه یک تشریفات ساده. ترتیب کار معمولاً این است:

1. برگه‌ی دستور را دوباره بخوانید. طبق قانون جزای کانادا (Criminal Code)، دادگاه باید یک نسخه از دستور مراقبت را به شما بدهد و شرایطش را توضیح دهد (بند ۵ ماده ۷۳۲٫۱)؛ برای حبس مشروط هم همین تکلیف وجود دارد (بند ۳ ماده ۷۴۲٫۳). برگه به انگلیسی است. به دنبال این جمله بگردید: remain within the jurisdiction of the court unless written permission to go outside that jurisdiction is obtained. یعنی «در حوزه‌ی صلاحیت دادگاه بمانید، مگر اینکه برای خروج از آن اجازه‌ی کتبی گرفته باشید». سفر به ایران یعنی خروج از کانادا، پس بی‌تردید بیرون از این حوزه است.
2. بفهمید چه کسی اجازه می‌دهد. در دوره‌ی مراقبت، دادگاه یا مأمور مراقبت (بند ۳(b) ماده ۷۳۲٫۱). در حبس مشروط، دادگاه یا ناظر (بند ۱(d) ماده ۷۴۲٫۳). در انتاریو، همان مأموران مراقبت و آزادی مشروط بر حبس مشروط هم نظارت می‌کنند و در این نقش ناظر نامیده می‌شوند.
3. زود و با مدرک درخواست کنید. این دو ماده مهلتی برای درخواست تعیین نکرده‌اند، اما هر چه زودتر بپرسید، اگر پاسخ منفی بود فرصت بیشتری برای رفتن به دادگاه دارید. معمولاً کمک می‌کند این‌ها را همراه ببرید: نامه‌ی پزشک یا بیمارستان، آگهی ترحیم یا کارت عروسی، تاریخ رفت و برگشت، نشانی و شماره‌ی تلفنی که در ایران در دسترس است، و پیشنهادی برای جلسه‌های گزارشی که در این مدت از دست می‌روند.
4. اجازه را کتبی بگیرید و همراه داشته باشید. قانون صریحاً از «اجازه‌ی کتبی» حرف می‌زند. ببینید نامه دقیقاً کدام تاریخ‌ها و کدام کشور را پوشش می‌دهد، و یک نسخه از آن را با خود ببرید.
5. اگر پاسخ منفی بود، سراغ دادگاه بروید. هر دو ماده دادگاه را هم صاحب اختیار دادن اجازه می‌دانند. اگر شرط دیگری، مثلاً منع رفت‌وآمد شبانه، مانع سفر است، باید درخواست تغییر شرایط داده شود؛ این مسیر را در بخش بعدی توضیح داده‌ایم.
6. سر تاریخ برگردید و خودتان را معرفی کنید. اجازه برای تاریخ‌های مشخصی است. ماندن بیش از آن، حتی یک روز، می‌تواند نقض شرایط حساب شود.

اگر هنوز مجازاتتان تعیین نشده و می‌دانید سفری در پیش است، بهتر است موضوع خانواده‌تان در ایران همان زمان مطرح شود. صفحه‌ی ما درباره‌ی گزارش پیش از تعیین مجازات توضیح می‌دهد مأمور مراقبت در این مرحله چه اطلاعاتی جمع می‌کند.

دوره‌ی مراقبت و حبس مشروط از نظر سفر چه فرقی دارند؟

این دو اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند، اما قواعد سفرشان یکسان نیست. اگر می‌خواهید خود حبس مشروط را بهتر بشناسید، صفحه‌ی ما درباره‌ی حبس مشروط در جامعه در انتاریو همه‌ی شرایط آن را شرح می‌دهد.

یک نکته‌ی دیگر: اگر پس از حبس مشروط، دوره‌ی مراقبت هم دارید، آن دوره از پایان حبس مشروط شروع می‌شود (بند ۱(c) ماده ۷۳۲٫۲). یعنی ممکن است دو دستور پشت سر هم داشته باشید، با دو مأمور و دو اجازه‌ی جداگانه.

اگر مأمور اجازه ندهد یا شرط دیگری مانع سفر باشد، چه می‌شود؟

در دوره‌ی مراقبت، دادگاهی که دستور را صادر کرده می‌تواند در هر زمان، به درخواست شما، مأمور مراقبت یا دادستان، شرایط اختیاری را تغییر دهد، شما را از رعایت یکی از آن‌ها معاف کند یا مدت دستور را کوتاه کند (بند ۳ ماده ۷۳۲٫۲). دادگاه شما را فرا می‌خواند و پس از شنیدن حرف شما و مأمور مراقبت یا دادستان تصمیم می‌گیرد، و قاضی می‌تواند این کار را در اتاق خود (chambers) انجام دهد (بند ۴ ماده ۷۳۲٫۲). صفحه‌ی ما درباره‌ی اینکه کِی باید خودتان در دادگاه حاضر شوید این موضوع را بیشتر باز می‌کند.

در حبس مشروط، خود شرط ماندن در حوزه‌ی دادگاه اجباری است و برداشته نمی‌شود؛ فقط اجازه‌ی کتبی برای یک سفر مشخص ممکن است. اما شرط‌هایی مثل حبس خانگی جزو شرایط اختیاری‌اند. اگر شما یا دادستان تغییری پیشنهاد کنید، دادگاه باید ظرف ۳۰ روز پس از دریافت اطلاعیه جلسه برگزار کند (بند ۵ ماده ۷۴۲٫۴). برای یک مراسم ختم چندروزه، این زمان‌بندی‌ها را باید از همان روز اول در نظر داشت.

چرا خروج بدون اجازه‌ی کتبی این‌قدر خطرناک است؟

در دوره‌ی مراقبت، رعایت نکردن دستور بدون عذر موجه (reasonable excuse) جرمی تازه است (ماده ۷۳۳٫۱). اگر دادستان از راه کیفرخواست (indictment) پیش برود، حداکثر مجازات ۴ سال حبس است. اگر رسیدگی اختصاری (summary conviction) را انتخاب کند، طبق قاعده‌ی عمومی ماده ۷۸۷ حداکثر ۵٬۰۰۰ دلار جریمه‌ی نقدی، حداکثر دو سال منهای یک روز حبس یا هر دو. صفحه‌ی ما درباره‌ی مجازات نقض دستورها و شرایط دادگاه این اتهام‌ها را کنار هم می‌گذارد.

محکومیت تازه پیامد دیگری هم دارد. دادگاهی که دستور مراقبت را داده می‌تواند به درخواست دادستان شرایط را تغییر دهد یا مدت دستور را تا یک سال تمدید کند؛ و اگر دستور همراه با تعلیق صدور مجازات (suspended sentence) بوده، می‌تواند آن را لغو کند و مجازات اصلی را تعیین کند (بند ۵ ماده ۷۳۲٫۲). دولت انتاریو توضیح می‌دهد که اگر در دوره‌ی معافیت مشروط (conditional discharge) به جرم تازه‌ای محکوم شوید، دادگاه ممکن است به درخواست دادستان معافیت را لغو کند و برای اتهام اصلی محکومیت صادر کند. صفحه‌ی ما درباره‌ی معنای معافیت و محکومیت در انتاریو فرق این دو را توضیح می‌دهد.

در حبس مشروط، نقض شرایط از راه جلسه‌ی ویژه‌ای رسیدگی می‌شود (ماده ۷۴۲٫۶). هر قاضی یا قاضی صلح (justice of the peace) می‌تواند حکم جلب (warrant) صادر کند، و از لحظه‌ی صدور حکم جلب، شمارش مدت مجازات شما متوقف می‌شود (بند ۱۰ ماده ۷۴۲٫۶). یعنی پس از صدور حکم جلب، هر روزی که در ایران بمانید پایان مجازات را عقب می‌اندازد. معیار اثبات «توازن احتمالات» (balance of probabilities) است و اثبات عذر موجه بر عهده‌ی خود شماست. دادگاه می‌تواند هیچ اقدامی نکند، شرایط را تغییر دهد، بخشی از باقی‌مانده‌ی مجازات را به زندان تبدیل کند، یا دستور را لغو کند تا بقیه‌ی مجازات را در زندان بگذرانید (بند ۹ ماده ۷۴۲٫۶).

گذرنامه هم ممکن است درگیر شود. طبق ماده ۹ مقررات گذرنامه‌ی کانادا (Canadian Passport Order)، وزیر می‌تواند از صدور گذرنامه برای کسی که شرایط دستور مراقبت یا حبس مشروط، او را از خروج از کانادا یا از حوزه‌ی دادگاه منع کرده است، خودداری کند؛ و طبق ماده ۱۰ می‌تواند به همین دلایل گذرنامه را باطل کند.

چه چیزی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• آیا دستور مراقبت شما اصلاً شرط سفر دارد؟ بند ۳(b) ماده ۷۳۲٫۱ اختیاری است. اگر در دستور شما نیست، شرط‌های دیگر همچنان پابرجاست.
• شرط گزارش دادن. به گفته‌ی دولت انتاریو، مأمور مراقبت فقط وقتی بر شما نظارت دارد که دستور شرط گزارش داشته باشد. اگر جلسه‌ی گزارشی در دوره‌ی سفر می‌افتد، بدون هماهنگی از دست دادنش خودش نقض شرایط است.
• حضور در دادگاه. هر دو نوع دستور شما را موظف می‌کنند هر وقت دادگاه خواست حاضر شوید (بند ۲(b) ماده ۷۳۲٫۱ و بند ۱(b) ماده ۷۴۲٫۳). اگر در ایران باشید و جلسه‌ای را از دست بدهید، صفحه‌ی ما درباره‌ی غیبت در جلسه‌ی دادگاه و حکم جلب مراحل بعدی را توضیح می‌دهد.
• حبس خانگی و منع رفت‌وآمد. اجازه‌ی خروج از حوزه‌ی دادگاه، به‌خودی‌خود این شرایط را برنمی‌دارد. ببینید اجازه‌نامه دقیقاً چه چیزی را پوشش می‌دهد.
• تابعیت دوگانه. توصیه‌ی سفر دولت کانادا (به‌روزشده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶) سطح «از هر سفری خودداری کنید» را برای ایران تعیین کرده است. همین صفحه می‌گوید ایران تابعیت دوگانه را به رسمیت نمی‌شناسد، شهروندان کانادایی‌ایرانی باید با گذرنامه‌ی ایرانی وارد و خارج شوند، و ممکن است نتوانند از ایران خارج شوند. دولت کانادا در ایران سفارت یا کنسولگری ندارد و توان کمک کنسولی‌اش بسیار محدود است. همین صفحه یادآوری می‌کند که خدمت سربازی برای مردان ایرانی ۱۸ تا ۳۴ ساله، از جمله دارندگان تابعیت دوگانه، اجباری است مگر معاف باشند، و ممکن است بدون انجام آن اجازه‌ی خروج داده نشود. هر یک از این‌ها می‌تواند بازگشت سر تاریخ را ناممکن کند.
• وضعیت اقامت. اگر شهروند نیستید، سفر و سابقه‌ی کیفری پرسش‌های مهاجرتی هم پیش می‌آورند. این صفحه فقط بخش کیفری را توضیح می‌دهد و مشاوره‌ی مهاجرتی را باید از یک نماینده‌ی مجاز مهاجرت گرفت. برای مقیمان دائم، صفحه‌ی ما درباره‌ی اثر محکومیت کیفری بر اقامت دائم بخش کیفری این موضوع را شرح می‌دهد.

اگر با ویزای تحصیلی، کاری یا توریستی در کانادا هستید، صفحه‌ی ما درباره‌ی اتهام کیفری برای مقیمان موقت برای شماست.

برای مثال: عروسی در تهران، مراسم ختم در تبریز

نمونه‌ای فرضی: شیرین در ریچموند هیل زندگی می‌کند و پس از معافیت مشروط، دو سال دوره‌ی مراقبت دارد. دستور او هم شرط گزارش دادن دارد و هم شرط ماندن در حوزه‌ی دادگاه. سه ماه پیش از عروسی خواهرش در تهران، کارت عروسی، تاریخ‌های سفر و نشانی خانه‌ی پدری را برای مأمور مراقبتش می‌برد و می‌پرسد جلسه‌ی گزارشی آن ماه را چگونه جابه‌جا کند. مأمور ممکن است اجازه‌ی کتبی برای همان تاریخ‌ها بدهد یا ندهد. اگر ندهد، شیرین هنوز وقت دارد از راه وکیل از دادگاه بخواهد.

آرش در نورت‌یورک حبس مشروط با شرط حبس خانگی دارد. پدرش در تبریز فوت می‌کند و مراسم ختم چهار روز بعد است. او باید همان روز با ناظرش تماس بگیرد، چون هم به اجازه‌ی خروج از حوزه‌ی دادگاه نیاز دارد و هم به اجازه‌ای که شرط حبس خانگی را پوشش دهد. آرش تابعیت ایرانی هم دارد، پس طبق توصیه‌ی سفر دولت کانادا باید با گذرنامه‌ی ایرانی سفر کند و ممکن است نتواند سر تاریخ برگردد. اگر برنگردد و حکم جلب صادر شود، شمارش مجازاتش متوقف می‌شود و در بازگشت باید ثابت کند عذر موجه داشته است. تصمیم با خود آرش است، اما باید پیش از رفتن همه‌ی این خطرها را بداند.

رایج‌ترین اشتباه‌ها کدام‌اند؟

1. اکتفا به موافقت شفاهی. قانون از اجازه‌ی کتبی حرف می‌زند. «مشکلی نیست» در یک تماس تلفنی، اجازه‌نامه نیست.
2. خرید بلیت پیش از گرفتن اجازه. بلیت خریده‌شده دلیلی برای دادن اجازه نیست.
3. فکر کردن به اینکه سفر به کشور سوم فرق دارد. دیدار با خانواده در استانبول یا دبی هم خروج از کانادا و از حوزه‌ی دادگاه است.
4. فراموش کردن جلسه‌ی گزارشی یا تاریخ دادگاه. نبودن در یک جلسه‌ی گزارشی یا دادگاه، حتی با اجازه‌ی سفر، می‌تواند جداگانه نقض شرایط باشد.
5. ماندن بیش از تاریخ اجازه بدون خبر دادن. اگر در ایران گیر افتادید، فوراً با مأمور یا ناظر و وکیلتان تماس بگیرید و مدرک دلیل تأخیر را نگه دارید.
6. نادیده گرفتن شرط به جای اعتراض به آن. اگر فکر می‌کنید خود حکم نادرست بوده، مسیرش تجدیدنظرخواهی از محکومیت یا مجازات است، نه بی‌اعتنایی به شرایط.

این هفته چه کارهایی می‌توانید بکنید؟

1. نسخه‌ی دستور مراقبت یا حبس مشروط را پیدا کنید و شرط‌های مربوط به حوزه‌ی دادگاه، گزارش دادن، حبس خانگی و منع رفت‌وآمد را علامت بزنید.
2. تاریخ پایان دستور و تاریخ‌های گزارشی و دادگاهیِ پیش رو را یادداشت کنید.
3. مدارک دلیل سفر را جمع کنید: نامه‌ی پزشک، آگهی ترحیم یا کارت عروسی، به همراه برنامه‌ی سفر و نشانی در ایران.
4. با مأمور مراقبت یا ناظرتان وقت بگیرید و درخواست را کتبی بدهید.
5. اگر تابعیت ایرانی دارید، صفحه‌ی توصیه‌ی سفر دولت کانادا درباره‌ی ایران را در همان روز بخوانید.
6. اگر پاسخ منفی است یا وقت کم است، با وکیل درباره‌ی درخواست از دادگاه صحبت کنید.
7. تا اجازه‌ی کتبی در دست ندارید، بلیت نخرید و حرکت نکنید.

پرسش‌های متداول

آیا پیامک یا ایمیل مأمور مراقبت کافی است؟

قانون فقط می‌گوید اجازه باید کتبی باشد و شکل آن را تعیین نمی‌کند. امن‌تر این است که نامه‌ای امضاشده با تاریخ‌های سفر و نام کشور بگیرید و یک نسخه از آن را همراه داشته باشید.

اگر دستور مراقبت من شرط ماندن در حوزه‌ی دادگاه ندارد، آزادانه می‌توانم سفر کنم؟

محدودیت سفر در آن صورت از این شرط نمی‌آید، اما شرط‌های دیگر پابرجاست: حفظ صلح و رفتار نیک، حضور در دادگاه در صورت لزوم، و هر شرط گزارشی که دارید. پیش از سفر با مأمورتان هماهنگ کنید تا هیچ جلسه‌ای از دست نرود.

اگر در ایران بیمار شوم یا اجازه‌ی خروج ندهند چه؟

فوراً به مأمور یا ناظر و وکیلتان خبر دهید و هر مدرکی را نگه دارید. اینکه دلیل شما «عذر موجه» حساب می‌شود یا نه را دادگاه تصمیم می‌گیرد، و در حبس مشروط اثبات آن بر عهده‌ی شماست.

معافیت مشروط گرفته‌ام. آیا این هم دوره‌ی مراقبت حساب می‌شود؟

بله. به گفته‌ی دولت انتاریو، معافیت مشروط یعنی شما مجرم شناخته شده‌اید اما محکوم نشده‌اید و با شرایطی که در یک دستور مراقبت آمده معاف شده‌اید. پس همه‌ی آنچه در این صفحه درباره‌ی دوره‌ی مراقبت آمده، درباره‌ی شما هم صدق می‌کند.

پس از پایان دوره‌ی مراقبت، چه چیزی باقی می‌ماند؟

با پایان دستور، شرایط آن هم تمام می‌شود، اما سابقه‌ی کیفری خودبه‌خود پاک نمی‌شود. صفحه‌ی ما درباره‌ی مدت انتظار برای تعلیق سابقه‌ی کیفری توضیح می‌دهد این مدت از چه زمانی شمرده می‌شود.

دریافت کمک

سورنا سربازوطن، بنیان‌گذار و وکیل اصلی دفتر حقوقی گامبریانی (Gambriani Law PC)، در سال ۲۰۱۵ در انتاریو به وکالت پذیرفته شد، عضو کانون حقوقی انتاریو و انجمن وکلای کیفری است و در دادگاه دادگستری انتاریو، دادگاه عالی دادگستری انتاریو و دادگاه تجدیدنظر انتاریو حاضر شده است. مشاوره و نمایندگی در دادگاه به فارسی و انگلیسی انجام می‌شود، و نخستین مشاوره محرمانه است. دفتر ما در ۵۰۰۰ خیابان یانگ، واحد ۱۹۰۱، در نورت‌یورک است، دوشنبه تا جمعه از ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر. می‌توانید با شماره‌ی +1 647 970 3370 تماس بگیرید یا در واتساپ پیام دهید. اگر ترجیح می‌دهید همه‌چیز به فارسی پیش برود، صفحه‌ی ما برای فارسی‌زبانانی که در منطقه‌ی بزرگ تورنتو پرونده‌ی کیفری دارند نحوه‌ی کار ما را توضیح می‌دهد. هیچ وکیلی نمی‌تواند نتیجه را از پیش قول دهد.

این صفحه اطلاعات عمومی درباره‌ی شرایط سفر در دوره‌ی مراقبت و حبس مشروط در انتاریو است، نه مشاوره‌ی حقوقی درباره‌ی پرونده‌ی شما.